Miras dosyalarında en sık karşılaşılan sorun, mirasçının hangi talebi hangi sürede ileri süreceğini geç fark etmesidir. TMK ve HMK çerçevesinde vasiyet uyuşmazlıkları, mirasın reddine ilişkin üç aylık süreyle iç içe geçtiğinde tabloyu okumak zorlaşır. Bu rehber, terekeye ilişkin bilgi toplama, iddiayı destekleyecek delilleri sıraya koyma ve talebi doğru mercie taşıma başlıkları etrafında kurulmuştur.
Önce Tereke Fotoğrafı
Herhangi bir talep kurulmadan önce terekenin bilançosu çıkarılmalıdır. Tapu, banka, araç ve şirket pay kayıtları kadar borçlar da bu tabloya girer. Aktifi belirsiz bir terekede mirasın reddi mi yoksa vasiyetnamenin iptali mi tercih edileceği sağlıklı biçimde kararlaştırılamaz. Sulh hukuk mahkemesinden istenebilecek terekenin tespiti ve defter tutulması gibi koruma tedbirleri, karar süresi işlerken bilgi açığını kapatmaya yarar.
Üç Aylık Ret Süresi Neden Belirleyici
Mirasın reddi, kanunda öngörülen üç aylık süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleşir. Sürenin başlangıcı, yasal mirasçılar bakımından ölümü öğrenme anına; vasiyetname ile atanmış mirasçılar bakımından tasarrufun kendilerine bildirildiği ana bağlanır. Bu ayrım, aynı terekede farklı kişiler için farklı takvimler doğurur. Terekeye ilişkin işlemlere karışan, malları benimseyen ya da gizleyen mirasçının ret hakkını kullanamaz hâle gelebileceği de hesaba katılmalıdır. Süre geçtikten sonra borca batık tereke için başvurulacak yollar sınırlıdır ve ispat yükü ağırlaşır.
Vasiyetnameye Yönelik İddialar ve Delilleri
- Şekil eksikliği iddiasında vasiyetnamenin aslı, düzenleme kaydı ve tanık beyanları
- Ehliyetsizlik iddiasında hastane kayıtları, reçeteler, bakım ve tedavi geçmişi
- İrade sakatlığı iddiasında murisin son dönemine ilişkin yazışmalar ve tanıklar
- Saklı payın zedelenmesi iddiasında tapu devirleri, banka hareketleri ve devir bedelleri
- Muvazaa iddiasında devir tarihleri ile murisin gelir durumunun karşılaştırılması
Sağlık kayıtları gecikmeli temin edildiğinde dava takvimi sarkar; bu nedenle kayıt talepleri, dilekçe yazımıyla eşzamanlı başlatılmalıdır.
Yanlış Merci ve Yanlış Talep Riski
Vasiyetnamenin açılması ve okunması sulh hukuk mahkemesinin işidir; buna karşılık iptal ve tenkis talepleri asliye hukuk mahkemesinde görülür. Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin dosyada yapılan itiraz, iptal davası yerine geçmez. Tenkis ile iptal de birbirinin alternatifi değildir: biri tasarrufu geçersiz kılmayı, diğeri saklı pay oranında indirim yapılmasını hedefler. Talebin yanlış kurulması, süre dolduğunda düzeltilemeyen bir kayba dönüşür. Yurt dışında düzenlenmiş tasarruflarda ise uygulanacak hukuk ve tanıma süreci ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu içerik yol gösterici niteliktedir. Ölüm tarihi, mirasçı sıfatı ve tereke yapısı sonucu değiştirdiğinden, üç aylık süre işlerken bir hukukçuya danışmakta gecikmemek gerekir.