Miras bırakanın düzenlediği vasiyetname öğrenildiğinde, saklı paylı mirasçıların önünde iki ayrı yol bulunur: vasiyetnamenin geçerliliğini tartışmak ya da geçerliliğini kabul edip payın tamamlanmasını istemek. Bu iki yol farklı hukuki sonuçlar doğurur ve farklı sürelere tabidir. Aşağıda TMK ve HMK çerçevesinde başvuru sırası ile usule aykırı işlem riskleri anlatılmaktadır.
İptal ile tenkis aynı şey değildir
Vasiyetnamenin iptali, ehliyetsizlik, irade sakatlığı, kanuna veya ahlaka aykırılık ya da şekle aykırılık iddialarına dayanır ve tasarrufun ortadan kalkmasını amaçlar. Tenkis ise vasiyetnamenin geçerli olduğu kabul edilerek, saklı payı aşan kısmın indirilmesini sağlar. Uygulamada bu iki talep birlikte, biri asli diğeri terditli olarak ileri sürülebilir; ancak talep sırası ve gerekçelendirme baştan doğru kurulmalıdır.
Süreler nasıl işler
- İptal davası, iptal sebebinin ve tasarrufun öğrenildiği tarihten itibaren işleyen kısa bir süreye tabidir.
- Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir.
- Bu sürelerin dışında, vasiyetnamelerde açılma tarihinden başlayan uzun bir üst süre bulunur.
- Vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tebligat tarihleri, sürelerin başlangıcı bakımından belirleyici olabilir.
Terekenin hesaplanması
Tenkis talebinin sonucu, tereke hesabının doğruluğuna bağlıdır. Hesap yapılırken miras bırakanın ölüm anındaki malvarlığına, sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olan kazandırmalar eklenir; borçlar ve cenaze giderleri düşülür. Bu nedenle yalnızca vasiyetnameye konu taşınmaza odaklanmak yanıltıcıdır. Banka hesapları, sağlığında yapılan devirler, ortaklık payları ve sigorta alacakları ayrı ayrı araştırılmalıdır.
Hazırlık aşamasında yapılacaklar
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği temin edilir.
- Vasiyetnamenin açılıp okunduğuna ilişkin sulh hukuk mahkemesi dosyası incelenir.
- Tapu, banka ve ticaret sicili kayıtları için araştırma talepleri hazırlanır.
- Sağlığında yapılan devirlerde bedel ödenip ödenmediği belgelenmeye çalışılır.
- Terekenin korunması için gerekiyorsa tedbir talebi baştan gündeme alınır.
Son not
Miras uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan sonuç, hakkın varlığına rağmen sürenin geçmiş olmasıdır. Vasiyetnamenin varlığı öğrenildiği anda takvimin kurulması, sonraki tüm adımların önünü açar. Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; mirasçılık sıfatınıza, terekenin yapısına ve tasarrufun türüne göre izlenecek yol değişeceğinden, dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz önerilir.