Miras bırakanın ölümüyle birlikte hem haklar hem borçlar kendiliğinden mirasçılara geçer. Bu yüzden veraset ilamı almak çoğu zaman yapılacak ilk iş olsa da tek başına yeterli değildir: TMK ve HMK çerçevesinde asıl kritik nokta, terekenin borca batık olup olmadığının üç aylık süre dolmadan anlaşılmasıdır.
Veraset İlamı Nereden Alınır
Mirasçılık belgesi, koşulları varsa noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Mirasçılar arasında yabancı unsur bulunması, nüfus kayıtlarının çelişkili olması ya da mirasçılığın tartışmalı olması hâlinde noter yolu kapanır ve mahkemeye başvurulur. Belgedeki pay oranları kesin hüküm oluşturmaz; hatalı düzenlenen bir belgenin iptali ayrıca istenebilir.
Üç Aylık Ret Süresini Kaçırmamak
Mirası reddetmek isteyen mirasçı için tanınan üç aylık süre, yasal mirasçılarda kural olarak ölümü öğrenme tarihinden, atanmış mirasçılarda ise tasarrufun bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Süre içinde ret beyanında bulunulmazsa miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır. Bu nedenle ölüm tarihinden hemen sonra terekenin fotoğrafı çekilmelidir: banka borçları, kefaletler, icra dosyaları ve vergi kayıtları eş zamanlı sorgulanmalıdır.
Terekeyi Belgeye Dökmek
- Tapu, araç ve banka kayıtlarına ilişkin resmî sorgu çıktıları
- Devam eden icra takipleri ve kefalet ilişkilerini gösteren belgeler
- Ölüme yakın dönemdeki devir ve bağışları gösteren kayıtlar
- Varsa vasiyetname veya miras sözleşmesinin onaylı örneği
Mirasçı Gibi Davranmanın Sonucu
Terekedeki malları kullanmak, satmak ya da bir alacağı tahsil etmek, ret hakkını ortadan kaldırabilecek davranışlardır. Olağan yönetim işleri ile terekeye sahiplenme anlamına gelen işlemler arasındaki sınır dar olduğundan, üç aylık süre içinde atılacak her adımın sonucu önceden değerlendirilmelidir. Tereke defterinin tutulmasının istenmesi, kararsız kalınan hâllerde başvurulabilecek bir ara yoldur.
Paylaşım Aşamasına Geçiş
Mirasın kabulünden sonra sıra terekenin paylaşımına gelir. Anlaşma sağlanamıyorsa ortaklığın giderilmesi ya da tenkis gibi talepler gündeme gelir; bu davaların her biri farklı görev, yetki ve süre kurallarına tabidir.
Burada anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir; mirasçı sıfatınız ve terekenin içeriği tabloyu değiştirir. Süre kendiliğinden işlediği için ölüm sonrası ilk haftalarda hukuki değerlendirme almanız önemlidir.