Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman esas ilişkiyi tartışmak ister; oysa senedin kendisi, ispat düzenini büyük ölçüde baştan kurar. TTK ve 6102 sayılı düzenleme senedin şekil şartlarını belirlerken, TBK temeldeki borç ilişkisinin akıbetini yönetir. Sözleşmeye konulan delil kayıtları ise tarafların ileride hangi delile dayanabileceğini sınırlayabilir.
Önce Senedin Vasfı Kontrol Edilir
Bir belgenin kambiyo senedi sayılabilmesi için kanunda aranan unsurları eksiksiz taşıması gerekir. Tarih, bedel, imza, keşide yeri ve senet türünü gösteren ibare gibi unsurlardaki eksiklik, belgenin kambiyo vasfını kaybetmesine yol açabilir. Bu durumda alacak yine talep edilebilir; ancak takip ve dava yolu, dayanılacak deliller ve süreler tamamen değişir. Bu nedenle ilk inceleme her zaman senedin kendisi üzerinden yapılmalıdır.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir
- Taraflar, aralarındaki uyuşmazlıkta belirli delillerle ispat yapılacağını kararlaştırabilir.
- Bu tür kayıtlar, sonradan tanık dinletme imkânını daraltabilir.
- Kayıt, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konularla sınırlıdır.
- Sözleşmede yer alan defter, e-posta veya hesap ekstresi gibi kayıtların hangi ölçüde bağlayıcı olduğu ayrıca değerlendirilir.
Ticari ilişkide böyle bir kayıt varsa, itiraz stratejisi buna göre kurulmalıdır. Yazılı delille ispat zorunluluğu doğuran bir düzende, savunmanın tamamını tanık beyanına dayandırmak sonuçsuz kalabilir.
Takibe İtiraz Ederken Ayrım Yapmak
- İmzaya itiraz: senetteki imzanın borçluya ait olmadığı ileri sürülür ve inceleme buna göre yürür.
- Borca itiraz: borcun ödendiği, ertelendiği veya hiç doğmadığı iddia edilir.
- Yetkiye itiraz: takibin açıldığı icra dairesinin yetkisi tartışılır.
- Her itiraz türü ayrı süreye ve ayrı sonuca bağlıdır; dilekçede karışık ifadeler kullanılmamalıdır.
Teminat Senedi İddiası
Uygulamada sık karşılaşılan savunmalardan biri, senedin bedelsiz olduğu veya teminat amacıyla verildiğidir. Bu iddia ileri sürülecekse, senedin verildiği ilişkiyi gösteren yazışma, sözleşme veya protokolün dosyaya sunulması gerekir. Salt beyan, kambiyo senedinin sağladığı ispat gücünü tek başına ortadan kaldırmaz.
Ticari İlişkiyi Sürdürmek mi, Takibi Sonuna Götürmek mi
Karşı taraf devam eden bir iş ilişkisinin tarafıysa, protokolle yapılandırma çoğu zaman her iki taraf için de daha verimli olur. Yapılandırma tercih edilecekse; kalan borç, ödeme takvimi, mevcut senetlerin akıbeti ve aksama halinde uygulanacak sonuç yazıya dökülmelidir. Özellikle senetlerin iade edilip edilmeyeceği açıkça belirtilmezse, aynı borç için ikinci bir takip riski doğabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Senedin içeriği ve taraflar arasındaki sözleşme hükümleri sonucu değiştirebileceğinden, itiraz süresi dolmadan hukuki değerlendirme alınması önerilir.