Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda dosyanın ilk sınavı esas değil, yetkidir. Yanlış mahkemede açılan dava, esası ne kadar güçlü olursa olsun zaman kaybı ve ek masrafla sonuçlanır; kimi hâllerde kısa süreli hak düşürücü pencereler bu arada kapanır. Bu rehber, TTK ve TBK çerçevesinde şirket içi uyuşmazlıklarda yetkinin belirlenmesini, başvuru sırasını ve anlaşma seçeneğini ele alır.
Uyuşmazlığın Türü Yetkiyi Belirler
Genel kurul kararının iptali, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu, pay devrinden doğan ihtilaf, kâr payı alacağı ve haklı sebeple fesih talepleri aynı kategoride değildir. Bir kısmında şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir ve tarafların aksi yöndeki anlaşması sonuç doğurmaz. Bir kısmında ise sözleşmeyle belirlenen yetki kaydı geçerlidir. Dava açmadan önce, uyuşmazlığın şirketler hukukundan mı yoksa taraflar arasındaki sözleşmeden mi doğduğu netleştirilmelidir.
Genel Kurul Kararının İptalinde Takvim
Genel kurul kararlarının iptali için kanun kısa ve kesin bir süre öngörmüştür; karar tarihinden itibaren üç ay içinde dava açılmalıdır. Toplantıya katılıp muhalefetini tutanağa geçirtme koşulu da ayrıca aranır. Muhalefet şerhi düşülmeden ayrılan ortak, sonradan aynı gerekçeyle dava açma imkânını büyük ölçüde kaybeder. Bu nedenle tartışmalı toplantılarda tutanağın metni, toplantıdan ayrılmadan kontrol edilmelidir.
Bilgi Alma ve Defterlere Erişim
- Talep yazılı yapılmalı ve tarihi kayıt altına alınmalıdır
- Hangi belgenin hangi dönem için istendiği açıkça belirtilmelidir
- Talebin reddi hâlinde izlenecek yol önceden planlanmalıdır
- Bağımsız denetim raporları ve ticaret sicil kayıtları paralel toplanmalıdır
- Şirket dışı üçüncü kişilerdeki kayıtlar için ayrı talep hazırlanmalıdır
Delilin şirketin kontrolünde olduğu uyuşmazlıklarda, erişim talebinin zamanında ve yazılı yapılması sonradan yapılacak her tartışmanın temelini oluşturur.
Arabuluculuk ve Tahkim Kaydı
Ticari nitelikteki para alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır; ancak şirketler hukukuna özgü bazı talepler bu kapsamda değerlendirilmez. Ayrıca esas sözleşmede veya ortaklar sözleşmesinde tahkim kaydı bulunabilir. Dava açmadan önce bu kayıtların taranmaması, dosyanın ilk celsede reddine yol açabilir.
Ortaklar Arası Protokol Seçeneği
Uyuşmazlığın anlaşmayla bitirilmesi, şirketin ticari itibarını ve işleyişini koruduğu için çoğu zaman tercih edilir. Protokolde pay devrinin bedeli ve zamanı, imza yetkilerinin devri, rekabet yasağı ve şirket borçlarından sorumluluk ayrı ayrı düzenlenmelidir. Genel nitelikli ibra beyanları, sonradan ortaya çıkan sorumluluk taleplerini de kapsayacak biçimde yorumlanabildiğinden kapsamı sınırlandırılmalıdır.
Buradaki bilgiler geneldir; şirket türü, esas sözleşme hükümleri ve uyuşmazlığın konusu izlenecek yolu değiştirir. Adım atmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi uygun olur.