Kambiyo senetlerinden doğan uyuşmazlıklarda taraflar genellikle borcun varlığını tartışmaya hazırdır; ancak dosyanın hangi mahkemede görüleceği ve hangi delillerle ispat edileceği çoğu zaman baştan planlanmaz. Oysa bu iki başlık, çek ve senet dosyalarında sonucu doğrudan etkiler.
Görev: Ticari Dava Niteliği
TTK'ya göre bazı uyuşmazlıklar taraflarının sıfatına bakılmaksızın ticari dava sayılır; kambiyo senetlerine ilişkin ihtilaflar bu grupta değerlendirilir ve asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer. Görev kuralı kamu düzenindendir, taraf iradesiyle değiştirilemez ve yargılamanın her aşamasında dikkate alınır. Senet bedeli üzerinden başlatılan icra takibine yapılan itirazın kaldırılması talepleri ise icra mahkemesinde görülür; iki yolu birbirinin alternatifi gibi görmek dosyayı geciktirir.
Yetki Kaydı Ne Zaman Geçerlidir
HMK, yetki sözleşmesi yapma imkânını tacirler ve kamu tüzel kişileri bakımından tanır. Buna göre iki tacir arasındaki bir çerçeve sözleşmede yer alan yetki kaydı sonuç doğururken, tacir olmayan bir kefil ya da aval veren bakımından aynı kayda dayanmak mümkün olmayabilir. Senet metninde ödeme yerinin gösterilip gösterilmediği de yetki tartışmasında ayrıca değerlendirilir.
Delil Sözleşmesinin Sınırları
Taraflar, aralarındaki uyuşmazlığın belirli delillerle ispat edileceğini kararlaştırabilir. Ancak delil sözleşmesinin kapsamı sınırsız değildir:
- Kesin delil sözleşmesi, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konularla sınırlıdır.
- Bir tarafı tümüyle ispat imkânından yoksun bırakan kayıtlar geçerli kabul edilmez.
- Sözleşmenin yazılı biçimde ve açık iradeyle kurulmuş olması aranır.
Tebligat Gecikmesi ve Kambiyo Takviminde Kayıp
Kambiyo senetlerine özgü takip yolunda itiraz süreleri kısadır ve ödeme emrinin tebliğine bağlıdır. Uygulamada şu üç hâl sık görülür:
- Şirket adresine yapılan tebligatın imzalayan kişisinin yetki durumunun tartışmalı kalması.
- Ticaret sicilindeki adresin güncellenmemesi nedeniyle evrakın eski merkeze ulaşması.
- Borçlunun tebligatı öğrendiği tarih ile mazbata tarihinin çakışmaması.
Bu nedenle senet, protesto, ihtarname ve ödeme emri tarihleri tek bir tabloda toplanmalı; her satırın yanına hangi hakkın hangi tarihte sona ereceği yazılmalıdır.
Dosyayı Güçlendiren Belgeler
Senedin dayandığı temel ilişkiyi gösteren sipariş formları, cari hesap ekstreleri, banka kayıtları ve teslim belgeleri, bedelsizlik ya da tahrifat iddialarında belirleyici olur. Senet aslının fiziki durumu da önemlidir; imza ve yazı incelemesi gerekecek dosyalarda aslın korunması ilk günden planlanmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar. Senedin düzenlenme biçimi, ciro zinciri ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, somut dosyanız için hukuki değerlendirme almanız uygun olur.