Kambiyo senedine dayanan alacaklarda en sık yapılan usul hatası, talebin adının yanlış konulmasıdır. Çek ve senet uyuşmazlıklarında alacağın güvence altına alınması kural olarak ihtiyati haciz yoluyla sağlanır; ihtiyati tedbir ise senedin kendisine ya da hak sahipliğine yönelik farklı taleplerde gündeme gelir.
İki Kurumun Farkı
İhtiyati haciz, para alacağının tahsilini güvenceye almaya yönelir ve borçlunun malvarlığına yönelik geçici bir el koymadır. İhtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu şey üzerinde mevcut durumun korunmasını amaçlar; örneğin senedin ciro edilmesinin ya da bankaya ibrazının önlenmesi bu kapsamda tartışılır. Talebin yanlış adlandırılması, esasen yerinde olan bir istemin reddine yol açabilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Kambiyo senedinden doğan uyuşmazlıklar TTK kapsamında mutlak ticari dava niteliği taşır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. 6102 sayılı kanunun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri şekil şartlarını belirlerken, TBK borç ilişkisinin temelini oluşturur. İhtiyati haciz talebi kural olarak esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeye sunulur; talebin kabulünden sonra takip başlatma ve haczi uygulatma için öngörülen süreler ayrı ayrı izlenmelidir.
Takip Yolu ve İtirazın Muhatabı
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte borçlu, imzaya veya borca itirazını icra dairesine değil icra mahkemesine yöneltir. Bu ayrım, klasik ilamsız takipten farklıdır ve süresinde yanlış mercie yapılan itiraz takibin kesinleşmesini engellemez. İtirazın kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaması nedeniyle, ayrıca tedbir talebinde bulunulup bulunulmayacağı değerlendirilmelidir.
Şekil Şartları ve İbraz Süreleri
- Senette bulunması gereken unsurların eksiksizliği, kambiyo vasfını doğrudan belirler.
- Keşide yeri, düzenleme tarihi ve imza konusundaki eksiklikler takip yolunu kapatabilir.
- Çekin ibraz süresi içinde bankaya sunulup sunulmadığı başvuru haklarını etkiler.
- Karşılıksızlık işleminin usulüne uygun yapılması ayrı bir dayanak oluşturur.
- Ciro zincirinin kesintisiz olması, hamilin hak sahipliğinin temelidir.
Tebligattaki Gecikme Neyi Kaybettirir
Ödeme emrinin borçluya geç ya da usulsüz tebliği, itiraz süresinin tartışmalı hale gelmesine neden olur. Şirket muhataplarda tebligatın yetkili temsilci yerine yetkisiz kişiye yapılması, sonradan takibin iptali tartışmasını doğurur. İhtiyati haciz kararından sonra kanunda öngörülen süreler içinde takibe geçilmemesi ise kararın hükümsüz kalması sonucunu getirir; bu nedenle karar tarihinden itibaren gün takvimi tutulmalıdır.
Sonuç
Kambiyo dosyalarında hız kadar isabetli merci seçimi de belirleyicidir. Senedin şekli ve tarafların sıfatı her dosyada değiştiğinden, tedbir ve takip stratejisi belge incelenmeden kurulmamalıdır. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır ve dosyaya özel değerlendirmenin yerini almaz.