Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı ile bu ilişki nedeniyle verilen çek ve senetler çoğu zaman farklı yollara tabidir. TTK ve TBK çerçevesinde bu rehber, kambiyo senedine dayalı takip ile tahkim şartının nasıl kesiştiğini ve tebligat gecikmesinin kambiyo hukukundaki keskin sürelerde yarattığı riski inceliyor.
Tahkim Şartı Kambiyo Takibini Engeller mi?
Kambiyo senetleri, düzenlendikleri temel ilişkiden bağımsız nitelik taşır. Bu nedenle sözleşmede tahkim kaydı bulunması, senedin kambiyo senetlerine mahsus takip yoluyla icraya konulmasını kendiliğinden engellemez. Buna karşılık senedin dayandığı temel ilişkiye yönelik uyuşmazlıklarda, örneğin borcun doğmadığı veya ifa edildiği iddiasında, tahkim kaydının kapsamı belirleyici olabilir. Bu ayrım yapılmadan hazırlanan dilekçeler, hem takipte hem tahkimde zaman kaybettirir.
Yol Kapalıysa Görevli Mahkeme
Kambiyo takibine yapılan imza veya borca itirazın incelenmesi icra mahkemesinin işidir. Temel ilişkiye dayanan alacak, menfi tespit veya sebepsiz zenginleşme talepleri ise niteliğine göre asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer. Tahkim itirazı ileri sürülecekse bunun ilk itiraz olarak ve süresinde yapılması gerekir; sonradan ileri sürülen tahkim itirazı dikkate alınmayabilir.
Tebligat Gecikmesi ve Kambiyo Süreleri
Kambiyo hukukunda süreler kısadır ve çoğu hak düşürücü niteliktedir. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren işleyen itiraz süresi kaçırıldığında, borçlu artık takibin dayanağını icra mahkemesinde tartışamaz hâle gelebilir. Şirket adreslerinde tebligatın yetkisiz kişiye yapılması, kayıtlı adresin ticaret sicilinde güncellenmemiş olması veya elektronik tebligat kutusunun izlenmemesi bu kaybın en yaygın sebepleridir. Ticaret sicilindeki adres bilgisi ile fiilî işyeri adresinin farklılaşması hâlinde, tebligatın hangi adrese yapıldığı mutlaka mazbatadan doğrulanmalıdır.
Senedi Elinde Bulunduran İçin Kontrol Listesi
- Senedin zorunlu şekil unsurlarının eksiksiz olması
- Ciro zincirinin kesintisiz ve okunabilir olması
- İbraz ve karşılıksız işlemi kayıtlarının saklanması
- Teminat kaydı varsa bunun senet metnindeki yeri
- Aval ve kefalet ilişkilerinin ayrıştırılması
Sözleşme Metnini Yazarken
Tahkim şartı yazılırken hangi uyuşmazlıkların kapsam içinde olduğu, tahkim yeri ve uygulanacak usul açıkça belirlenmelidir. Kapsamı belirsiz bırakılan bir kayıt, taraflar arasında ikinci bir uyuşmazlık konusu hâline gelir.
Kapanış
Burada yer alan bilgiler genel niteliktedir ve her senedin metni ile ticari ilişkinin yapısı sonucu değiştirebilir. Takip veya tahkim yoluna başvurmadan önce belgelerin bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.