Ticari sözleşme metnine konulan bir tahkim kaydı, uyuşmazlık çıktığında dosyanın kaderini belirler. TTK, TBK ve 6102 ekseninde hazırlanan bu rehber, tahkim şartının geçerliliğini, mahkeme ile hakem heyeti arasındaki sınırı ve bildirimlerin gecikmesinin doğurduğu kaybı inceler.
Tahkim Şartı Ne Zaman İşler Hâle Gelir?
Geçerli bir tahkim anlaşması yazılı olmalı ve tarafların uyuşmazlığı hakeme götürme iradesini tereddütsüz göstermelidir. Uygulamada en çok tartışılan noktalar şunlardır: hem mahkemeyi hem hakemi işaret eden çift başlı kayıtlar, hangi uyuşmazlıkların kapsamda olduğunun belirsiz bırakılması, hakem sayısı ve seçim usulünün yazılmaması. Ayrıca tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular ile kanunen mahkemenin münhasır yetkisinde bırakılan işler tahkime elverişli değildir.
Tahkim İtirazı: Zamanı Kaçırılırsa Geri Alınamaz
Tahkim şartına rağmen mahkemede dava açılmışsa, karşı taraf bu itirazı ilk itiraz olarak, cevap süresi içinde ileri sürmelidir. Esasa girilerek savunma yapıldıktan sonra dile getirilen tahkim itirazı sonuç doğurmaz; taraf, kendi koyduğu tahkim kaydından fiilen vazgeçmiş sayılır. Bu nedenle dava tebliğ edildiği anda yapılacak ilk iş, sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm maddesini okumaktır.
Mahkemenin Devrede Kaldığı Alanlar
- Geçici hukuki koruma: ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri mahkemeden istenebilir.
- Hakem seçiminde uyuşmazlık çıkması hâlinde atama.
- Delil tespiti ve hakem kararının icra edilebilirliğine ilişkin işlemler.
- Hakem kararına karşı iptal davası; bu dava sınırlı sebeplere dayanır ve esasın yeniden görülmesi anlamına gelmez.
Tahkim kaydı bulunmayan ticari uyuşmazlıklarda ise görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir ve belirli türdeki ticari alacak davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Tahkim yolunda böyle bir zorunluluk aranmaz; bu ayrım da baştan netleştirilmelidir.
Bildirim ve Tebligat Gecikmesinin Bedeli
Tahkimde süreler çoğunlukla tarafların anlaştığı kurallar veya seçilen kurumun yönetmeliğiyle belirlenir ve kısadır. Hakem seçimi bildirimi, cevap dilekçesi süresi ve delil sunma takvimi kaçırıldığında telafi imkânı sınırlıdır. Sözleşmedeki bildirim adresinin güncel tutulmaması ya da kayıtlı elektronik posta kutusunun izlenmemesi, tarafı savunmasını hiç yapamadan sürecin dışına düşürebilir.
Kapanış
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir; sözleşmenin dili, yabancılık unsuru ve seçilen tahkim kuralları tabloyu değiştirir. Sözleşmenizde tahkim kaydı varsa, uyuşmazlık doğar doğmaz bu maddenin geçerliliğini ve kapsamını hukuki destekle değerlendirmeniz yerinde olur.