Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda esas sözleşmede veya pay sahipleri sözleşmesinde yer alan bir tahkim kaydı, uyuşmazlığın nerede çözüleceğini baştan değiştirir. Ancak her şirket içi uyuşmazlık tahkime elverişli değildir ve bu ayrım gözden kaçırıldığında, aylar süren bir sürecin sonunda yetki tartışmasıyla karşılaşılır. Bu rehber, 6102 sayılı TTK ve TBK ekseninde tahkim–mahkeme ayrımını ve tebligatın bu süreçteki belirleyici rolünü ele alıyor.
Tahkim Kaydının Geçerliliği İçin Üç Kontrol
- Kapsam: Kayıt hangi uyuşmazlıkları içeriyor? Yalnızca pay devrine ilişkin mi, yoksa organ kararlarını da kapsıyor mu?
- Bağlayıcılık: Esas sözleşmedeki bir kayıt ile ortaklar arasındaki ayrı bir sözleşmedeki kaydın kimleri bağladığı farklı olabilir; sonradan pay sahibi olanların durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
- Elverişlilik: Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği, kamusal nitelik taşıyan veya sicile etkisi bulunan konularda tahkim kaydının işlerliği tartışmalıdır.
Mahkeme Yolunun Kaçınılmaz Olduğu Alanlar
- Genel kurul kararlarının hükümsüzlüğüne ilişkin talepler, üçüncü kişilere ve sicile etkisi nedeniyle özel bir konumdadır.
- Şirketin feshi ve haklı sebeple çıkma–çıkarma talepleri, sonuçları itibarıyla ayrı bir değerlendirme gerektirir.
- İhtiyati tedbir ve delil tespiti gibi acil koruma talepleri, tahkim süreci işlerken dahi mahkemeden istenebilir.
Yetkili Mahkemeyi Belirleyen Bağ
Mahkeme yolunun işletildiği hâllerde uyuşmazlık asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer. Yetki bakımından şirket merkezinin bulunduğu yer öne çıkan bağlantı noktasıdır; sözleşmede tacirler arasında kararlaştırılmış bir yetki kaydı varsa bu kaydın geçerliliği de ayrıca incelenir. Tahkim yolunun seçildiği hâllerde ise hakem kararına karşı iptal davası bakımından farklı bir merci düzeni işlediğinden, bu yol seçilmeden önce sonuç aşamasının nasıl işleyeceği öngörülmelidir.
Tebligat Gecikmesi: İki Ayrı Kritik Nokta
Şirket uyuşmazlıklarında tebligat, iki noktada belirleyici olur. Birincisi, genel kurul çağrısının pay sahiplerine usulüne uygun ulaştırılmasıdır; çağrı usulündeki eksiklik, alınan kararların akıbetini doğrudan etkiler. İkincisi, karara karşı açılacak davalarda sürenin başlangıcıdır. Kayıtlı elektronik posta adresine yapılan bildirimlerin izlenmemesi, adres değişikliğinin sicile yansıtılmaması veya tebligatın şirket merkezinde yetkisiz kişiye teslimi, dava açma penceresinin fark edilmeden kapanmasına yol açabilir. Bu nedenle çağrı, toplantı, tescil ve ilan tarihleri tek bir tabloda tutulmalıdır.
Uyuşmazlık Öncesi Alınabilecek Önlemler
Ortaklık ilişkisi bozulmadan önce yapılan düzenlemeler, sonradan yapılan hamlelerden daha etkilidir: bilgi alma ve inceleme haklarının kullanım usulü, pay devrinde ön alım düzeni, kilitlenme hâlinde işleyecek mekanizma ve uyuşmazlık çözüm yolunun açık biçimde yazılması bunların başında gelir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; şirket türü ve sözleşme metni izlenecek yolu değiştirdiğinden, uyuşmazlık başlamadan önce belgelerin hukuki incelemeden geçirilmesi uygun olur.