Ticari ilişkilerde çek ve senet, ödemenin kendisi değil ödeme vaadinin belgesidir. Taraflar arasındaki asıl sözleşmeye konulan delil kayıtları, uyuşmazlık çıktığında hangi belgenin dinleneceğini önceden belirler. TTK ve TBK ekseninde kurulan bu ilişkide delil sözleşmesinin kapsamı doğru okunmazsa, elde tutulan güçlü bir belge usul nedeniyle değerlendirme dışı kalabilir.
Delil Sözleşmesi Kambiyo İlişkisini Ne Ölçüde Bağlar?
Delil sözleşmesi kural olarak tarafların kendi aralarındaki temel borç ilişkisine etki eder. Kambiyo senedinin soyut niteliği nedeniyle senedi devralan iyi niyetli üçüncü kişiye karşı, temel ilişkiye ait bir delil kaydının ileri sürülmesi çoğu zaman mümkün olmaz. Bu nedenle uyuşmazlığın taraf yapısı, delil tartışmasından önce netleştirilmelidir.
İki Ayrı Cephe: Takip ve Asıl İlişki
Bir çek veya senede dayalı takip başlatıldığında dosya iki cephede birden ilerler. Bir yanda senedin şekli unsurları, imza ve yetki tartışması; diğer yanda bedelsizlik, teminat amacı veya ifa iddiası gibi temel ilişkiye dair savunmalar bulunur. Delil sözleşmesi çoğunlukla ikinci cepheyi ilgilendirir; şekli itirazlar bu kayıttan bağımsız değerlendirilir.
- Senedin fotokopisi değil aslı üzerinden şekil incelemesi yapılır.
- İmza ve yetki durumu, ticaret sicil kayıtları ve imza sirküleri ile karşılaştırılır.
- Temel ilişkiye ait sözleşme, sipariş ve teslim belgeleri kronolojik olarak dizilir.
- Delil sözleşmesi varsa hangi ispat araçlarını dışladığı madde madde çıkarılır.
- Kayıt dışı bırakılan delillerin yerine geçebilecek yazılı kanıt arayışı yapılır.
Ticari Defterlerin Ağırlığı
Tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda usulüne uygun tutulan ticari defterler, TTK uyarınca sahibi lehine de değerlendirilebilen bir ispat aracıdır. Ancak defterlerin açılış ve kapanış onayları eksikse bu üstünlük kaybolur. Senedin defterlere hangi hesapta kaydedildiği, teminat iddiasını destekleyen en somut verilerden biridir.
Uzlaşma Görüşmesine Girmeden Önce
Sulh görüşmesi, ispat gücünüzü tarttıktan sonra anlam kazanır. Elinizdeki delil, sözleşmedeki kayıt nedeniyle mahkemede dinlenmeyecekse, ödeme planına dayalı bir çözüm dava riskinden daha akılcı olabilir. Buna karşılık yazılı delil zinciriniz eksiksizse, aceleyle imzalanan bir ibra metni alacağın önemli bölümünden vazgeçmek anlamına gelebilir. Görüşme öncesinde asgari kabul sınırının yazılı olarak belirlenmesi önerilir.
Yukarıdaki değerlendirmeler yol gösterici bir çerçeve sunar; senedin türü, taraf sıfatı ve sözleşme metni sonucu değiştirebilir. Elinizdeki belgelerle birlikte hukuki destek almanız, usul kaynaklı sürprizleri azaltacaktır.