Çek ve senede dayanan ticari uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman borcun esasını tartışmaya başlamadan önce ispat kurallarını tartışır. Ticari ilişkinin kurulduğu anda imzalanan bir delil sözleşmesi, sonraki aşamada hangi olgunun hangi belgeyle kanıtlanacağını belirlediği için, çekin karşılıksız çıkması veya senedin vadesinde ödenmemesi hâlinde izlenecek yolu baştan şekillendirir. TTK ve TBK hükümleri kadar, 6102 sayılı Kanunun ticari defter ve kayıt düzenine ilişkin yaklaşımı da bu tabloyu tamamlar.
Delil sözleşmesi kambiyo ilişkisinde ne sağlar, neyi sağlayamaz
Delil sözleşmesi, tarafların aralarındaki ilişkiden doğan ihtilafta belirli delillerle ispat yapılacağını kararlaştırmalarıdır. Cari hesap mutabakatının, elektronik yazışmaların veya teslim tutanaklarının kesin delil sayılacağı yönündeki bir madde, senedin hangi ilişkiye dayandığı tartışmasında belirleyici olabilir. Buna karşılık delil sözleşmesi, kambiyo senedinin şekil şartlarını, imza itirazının incelenmesini veya kanunun emredici usul kurallarını devre dışı bırakmaz. Bu ayrımı görmeyen taraf, elindeki sözleşmeye güvenip esas savunmayı hazırlamadığı için zaman kaybeder.
Tebligatın geç ulaşması neyi bozar
Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz için tanınan süre, genel haciz yolundaki süreden belirgin biçimde kısadır ve süre tebliğ tarihinden işlemeye başlar. Şirket adresi güncel değilse, tebligat eski merkeze veya kapanmış şubeye ulaşır; evrak fiilen ilgiliye günler sonra intikal eder. Bu noktada tartışma esastan usule kayar ve dosyanın kaderi, delil sözleşmesinin içeriğinden çok tebliğ evrakının usulüne uygunluğuna bağlanır.
Kayıt disiplini için ticari rutin
- Ticaret sicilindeki adres, KEP hesabı ve yetkili değişikliklerinin senetli ilişki devam ederken güncel tutulması
- Her çek ve senet için düzenlenme sebebini gösteren sözleşme, irsaliye ve fatura eşleştirmesi yapılması
- Ciro zincirinin fotokopi değil, arka yüz görüntüsüyle birlikte arşivlenmesi
- Karşılıksız işlemi yapılan çeklerde banka şerhinin tarihi ve içeriğiyle saklanması
- Delil sözleşmesi metninin, ticari defterlere ve elektronik kayıtlara atıf yapan bir madde içermesi
İtiraz aşamasında sıra
- Tebliğ evrakının üzerindeki tarih, adres ve tebliğ şekli önce kontrol edilir.
- Senedin şekil unsurları ile ciro silsilesi ayrı ayrı incelenir.
- Borca, imzaya veya yetkiye yönelik itirazlardan hangilerinin ileri sürüleceği netleştirilir.
- Delil sözleşmesine dayanılacaksa, sözleşmenin kapsadığı olgu tek tek eşleştirilir.
- Takibin durdurulmasına ilişkin talep, itiraz dilekçesiyle birlikte planlanır.
Sonuç yerine
Çek ve senet dosyalarında sonucu belirleyen şey, çoğu zaman güçlü bir savunma metni değil, o metni zamanında sunabilmektir. Delil sözleşmesi bu takvimi kolaylaştırır; ancak süre kaçırıldığında telafi imkânı çok sınırlıdır. Elinizdeki senedin ve tebliğ evrakının kendine özgü ayrıntıları sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.