Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tartışma çoğu zaman sözleşmenin içeriğinde değil, iddiaların nasıl ispatlanacağında düğümlenir. TTK, TBK ve 6102 sayılı düzenlemenin ticari hükümleri ile HMK'nın ispat kuralları birlikte okunduğunda, taraflara ispat yollarını önceden şekillendirme imkânı tanınmıştır. Bu rehber, delil sözleşmesi hükmünün nasıl kurulacağını ve bildirimlerin geç ulaşmasının bu hükmü nasıl işlevsiz bırakabileceğini ele alır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Taraflar, belirli bir uyuşmazlıkta yalnızca belirli delillerle ispat yapılacağını veya bazı kayıtların kesin delil sayılacağını kararlaştırabilir. Bu tür bir hüküm, davada delil listesinin sınırını çizerek yargılamayı hızlandırır. Buna karşılık, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda ve hâkimin resen araştırma yükümlülüğü bulunan hâllerde aynı sonucu doğurmaz. Hükmün açık, anlaşılabilir ve tek yanlı olarak ezici olmayacak biçimde yazılması, sonradan geçersizlik iddiasının önünü keser.
Sözleşmeye Yazılması Gereken Beş Unsur
- Hangi uyuşmazlıklar için geçerli olduğu, konu bakımından sınırı
- Kesin delil sayılacak kayıtların türü ve nerede tutulacağı
- Elektronik kayıtların bütünlüğünün nasıl doğrulanacağı
- Bildirimlerin hangi adres ve kanaldan yapılacağı
- Adres değişikliğinin bildirilmemesinin sonucu
Bildirim Kanalı Delil Sözleşmesinin Omurgasıdır
Tacirler arasındaki temerrüt ihtarı, fesih ve sözleşmeden dönme bildirimlerinin belirli şekillere bağlanmış olması tesadüf değildir. Sözleşmede bildirim adresi olarak gösterilen yer güncel değilse, karşı taraf usulüne uygun bildirim yaptığını savunurken siz bildirimden haberdar olmadığınızı ileri sürersiniz; bu ihtilaf, delil sözleşmesinin sağladığı bütün öngörülebilirliği ortadan kaldırır. Kayıtlı elektronik posta, noter ve taahhütlü gönderi kayıtlarının aynı klasörde tutulması pratik bir korumadır.
Uyuşmazlık Çıktığında İzlenecek Sıra
- Sözleşmenin ispat ve bildirim maddelerini ayrı bir sayfaya çıkarın.
- Yapılan bildirimlerin tarih, kanal ve muhatap bilgisini kronolojik olarak dizin.
- Kesin delil sayılan kayıtları, oluşturulma tarihini gösterecek şekilde derleyin.
- Karşı tarafın dayandığı belgeleri, delil sözleşmesinin kapsamına girip girmediğine göre ayırın.
- Kapsam dışı kalan iddialar için genel ispat kurallarına göre ikinci bir delil planı hazırlayın.
Karşı Tarafın İtiraz Edeceği Noktalar
Delil sözleşmesine yöneltilen itirazlar genellikle üç başlıkta toplanır: hükmün genel işlem koşulu niteliğinde ve beklenmedik olduğu, ispat hakkını fiilen kullanılamaz hâle getirdiği ve uyuşmazlığın kapsam dışında kaldığı. Sözleşme metnini kurarken bu üç itirazı önceden yanıtlayacak biçimde yazmak, dava aşamasında ayrı bir savunma yazmaktan daha etkilidir.
Yukarıdaki başlıklar genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın niteliği sonucu değiştirebileceğinden, metin kaleme alınmadan önce ticaret hukuku alanında çalışan bir hukukçudan görüş alınması tavsiye edilir.