Kambiyo senedine dayalı bir uyuşmazlıkta ilk refleks çoğu zaman tedbir istemek olur. Oysa TTK ve TBK düzeni içinde senedin tedavülü, ödemenin durdurulması ve alacağın güvenceye alınması birbirinden farklı araçlara bağlanmıştır. Yanlış aracın seçilmesi yalnızca talebin reddine değil, karşı tarafın tazminat talebine de zemin hazırlayabilir. Bu rehber, talep dilekçesi yazılmadan önce yapılacak denetimi sıralar.
Tedbir mi, Haciz mi, İptal mi?
Para alacağının güvence altına alınması kural olarak ihtiyati hacizle sağlanır; ihtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu şey üzerindeki mevcut durumun korunmasına yöneliktir. Senedin rızası dışında elinden çıktığını ileri süren kişi bakımından ise ayrı bir yol, senedin iptali usulüdür. Uygulamada en sık görülen kurgu hatası, borçlu olunmadığı iddiasıyla açılan menfi tespit davasında icra takibinin durdurulmasına ilişkin talebi, genel bir tedbir dilekçesiyle karıştırmaktır.
Talebin Reddine Yol Açan Tipik Eksikler
- Senet aslının veya usulüne uygun örneğinin dosyaya konmaması.
- Yaklaşık ispat ölçüsünün karşılanmaması; iddianın yalnızca beyanla desteklenmesi.
- Teminat kararı verildiğinde teminatın süresinde yatırılmaması ve kararın kendiliğinden etkisiz kalması.
- Tedbir kararının uygulanması için gereken sürede işlem başlatılmaması.
- Talebin kime karşı yöneltileceğinin, ciro zinciri incelenmeden belirlenmesi.
Ciro Zinciri ve İyiniyet Sorgusu
Çek veya bonoyu elinde bulunduran son hamil, senedi bedelsiz ya da hukuka aykırı yolla devralmadıysa, keşideci ile lehtar arasındaki temel ilişkiden doğan def'iler ona karşı ileri sürülemez. Bu nedenle tedbir talebinden önce cirolar tarih ve sıra bakımından çıkarılmalı, senedin hangi aşamada kimin eline geçtiği belgelenmelidir. Zincirde kopukluk varsa talep güçlenir; zincir düzgün ve devir bedelli görünüyorsa strateji tedbirden çok temel ilişkinin ispatına kaymalıdır.
Sulh Görüşmesi mi, Dava mı?
- Karşı tarafın ödeme gücü ve mal varlığı araştırması yapıldı mı?
- Ticari ilişki devam ediyorsa, yapılandırılmış ödeme planının senedin yenilenmesiyle mi yoksa protokolle mi kurulacağı kararlaştırıldı mı?
- Ticari nitelikteki bazı uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk gündeme geleceğinden, talebin niteliği bu yönden kontrol edildi mi?
- Anlaşma hâlinde senedin iadesi ve takip dosyasının akıbeti metinde açıkça düzenlendi mi?
Anlaşma yolu, özellikle senedin ticari bir ilişkinin parçası olduğu dosyalarda, tahsil süresini kısaltabilir. Ancak protokol imzalanırken elde bulunan senedin ne olacağı yazılmazsa, ödeme yapılmasına rağmen aynı senetle yeniden takip riski doğar.
Bu metin genel bilgi vermek için hazırlanmıştır. Senedin türü, keşide ve ibraz tarihleri ile takibin bulunduğu aşama sonucu değiştirebileceğinden, tedbir talebinden önce dosyanın hukuki değerlendirmeye tabi tutulması yerinde olur.