Tahkim şartı, ticari sözleşmelerin çoğunda son sayfada birkaç satırla geçiştirilir; uyuşmazlık çıktığında ise tarafların ilk tartıştığı hüküm o birkaç satır olur. Kötü yazılmış bir tahkim şartı hem tahkime hem de mahkemeye gidilmesini güçleştirir. Bu rehber, TTK ve TBK ile 6102 sayılı Kanun ekseninde tahkim şartının kurgulanmasını ve doğurduğu riskleri ele alır.
Şartı Geçersizliğe Sürükleyen Noktalar
Uygulamada en çok sorun çıkaran hüküm, tarafların hem tahkimi hem de yetkili mahkemeyi aynı maddede sayan metinlerdir. Bu tür bir düzenleme, iradenin tahkim yönünde kesin olarak ortaya konmadığı tartışmasını doğurur. Bir diğer sorun, uyuşmazlık türlerinin ayrıştırılmasıdır: bazı hükümler yalnızca ödemeye ilişkin uyuşmazlıkları tahkime bırakır, geri kalanı mahkemeye. Böyle bir ayrım, birbirine bağlı taleplerin iki ayrı mecrada görülmesine ve çelişkili sonuçlara yol açabilir. Ayrıca tahkime elverişli olmayan konuların şart kapsamına alınması, hükmün o kısım bakımından uygulanamaz kalmasına neden olur.
Kurumsal Tahkim mi, Ad Hoc mu
Kurumsal tahkimde usul kuralları ve hakem atama mekanizması önceden bellidir; bu, taraflardan biri sürece katılmadığında dahi işlemeyi sürdürür. Ad hoc tahkimde ise esneklik daha fazladır, ancak usul boşluklarının sözleşmede doldurulması gerekir. Hakem sayısı, tahkim yeri ve dili, uygulanacak usul kuralları ile masrafların paylaşımı belirlenmemişse, uyuşmazlığın esasına gelmeden aylar geçebilir.
İmza Öncesi Kontrol Listesi
- Tahkim iradesi tereddütsüz mü, aynı sözleşmede çelişen bir yetki hükmü var mı?
- Hakem sayısı ve seçim usulü açıkça yazılı mı?
- Tahkim yeri ve dili belirlendi mi, taraflardan biri yabancı ise tercüme yükü değerlendirildi mi?
- Geçici hukuki koruma taleplerinin hangi mercie yöneltileceği düzenlendi mi?
- Sözleşmeye bağlı ek protokoller ve siparişler tahkim şartına atıf yapıyor mu?
- Muhtemel uyuşmazlık tutarına göre tahkim maliyeti ticari olarak makul mü?
Sulh Görüşmesi ile Tahkim Talebi Arasındaki Denge
Ticari ilişkinin devam ettiği hâllerde, uyuşmazlığı doğrudan tahkime taşımak karşı tarafın masayı terk etmesine yol açabilir. Buna karşılık görüşmelerin uzaması, delillerin dağılmasına ve sözleşmede öngörülen ihbar sürelerinin kaçırılmasına neden olur. Dengeli yaklaşım, görüşmeleri sürdürürken sözleşmedeki bildirim yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmek ve talep dosyasını paralel biçimde hazırlamaktır. Böylece anlaşma sağlanırsa zaman kaybedilmemiş, sağlanamazsa hak kaybı doğmamış olur.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sözleşmenin tipi, tarafların yerleşim yeri ve uyuşmazlığın konusu sonucu değiştirebileceğinden, tahkim şartını imzalamadan önce hükmün ayrıca gözden geçirilmesi yerinde olur.