Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda tahkim, gizlilik ve hız beklentisiyle tercih edilir. Ancak uygulamada tahkim yoluna güvenerek hazırlanan dosyaların önemli bir bölümü, tahkim şartının kendisindeki eksiklik nedeniyle tıkanır. TTK ve 6102 sayılı Kanunun kurumsal yapıya ilişkin hükümleri ile TBK çerçevesinde kurulan ortaklar sözleşmesi arasındaki ilişki, hangi uyuşmazlığın tahkime gidebileceğini belirler.
Tahkim Şartının Sağlamlık Testi
Uyuşmazlık doğduktan sonra şartı düzeltmek mümkün olmadığından, metin baştan kontrol edilmelidir.
- Şartın yazılı olması ve tarafların iradesini tereddütsüz göstermesi
- Hangi uyuşmazlıkların kapsama girdiğinin açıkça belirlenmesi
- Hakem sayısı, seçim usulü ve anlaşmazlık hâlinde atama mekanizması
- Tahkim yeri, yargılama dili ve uygulanacak usul kuralları
- Gizlilik yükümlülüğü ve masrafların paylaşımı
Hangi Uyuşmazlık Tahkime Elverişlidir
Ortaklar arasındaki pay devri, rekabet etmeme, kâr dağıtımına ilişkin taahhütler ve ortaklar sözleşmesinden doğan tazminat talepleri kural olarak tahkime elverişli kabul edilir. Buna karşılık şirketler hukukunun bazı kurumları, niteliği gereği mahkeme kararına bağlıdır ve tarafların iradesiyle tahkime bırakılması tartışmalıdır. Genel kurul kararının iptali, şirketin feshi ya da sicil işlemlerine ilişkin talepler bu bakımdan ayrıca değerlendirilmelidir. Kapsam belirsizliği, sürecin tahkim itirazıyla başa dönmesine yol açar.
Şirketin Tarafı Olduğu Uyuşmazlıklarda Bağlayıcılık
Sık karşılaşılan bir sorun, tahkim şartının yalnızca ortaklar arasındaki sözleşmede yer alması ve şirketin bu sözleşmeye taraf olmamasıdır. Bu durumda şirkete yöneltilecek talepler bakımından tahkim şartı işlemez ve uyuşmazlık ikiye bölünür. Aynı olayın bir kısmının hakem önünde, bir kısmının mahkemede görülmesi hem maliyeti artırır hem de çelişkili sonuç riski doğurur. Esas sözleşme ile ortaklar sözleşmesi arasındaki uyum bu nedenle önceden sağlanmalıdır.
Tahkim ile Mahkeme Arasındaki Tercih
Karar verilirken şu ölçütler öne çıkar: uyuşmazlığın ticari sır içerip içermediği, tarafların ortaklık ilişkisini sürdürme niyeti, talebin geçici hukuki korumaya ihtiyaç duyup duymadığı ve kararın icra edileceği yer. Gizliliğin belirleyici olduğu ve tarafların uzmanlık gerektiren teknik bir konuda karar verilmesini istediği dosyalarda tahkim güçlü bir seçenektir. Buna karşılık acil koruma ihtiyacı yüksek, karşı tarafın mal kaçırma riski bulunan ya da maliyetin dava değeriyle orantısız kalacağı uyuşmazlıklarda mahkeme yolu daha işlevsel olabilir. Ara dönemde geçici korumanın mahkemeden istenmesinin tahkim şartından vazgeçme anlamına gelmediği de metinde açıkça belirtilmelidir.
Sürecin Sonuna Hazırlık
Hakem kararının uygulanabilmesi için gerekli aşamaların önceden planlanması gerekir. Kararın iptali sebeplerinin sınırlı olduğu ve bu yolun bir üst derece incelemesi gibi işlemediği bilinerek yargılama sırasında tüm iddia ve delillerin eksiksiz ileri sürülmesi önemlidir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Şirket yapısı ve sözleşme metni sonucu doğrudan etkilediğinden, tahkim şartının ve uyuşmazlık stratejisinin dosyaya özgü biçimde değerlendirilmesi önerilir.