Çek ve senet kaynaklı alacaklarda yol seçimi, dosyanın hızını doğrudan belirler. TTK ve TBK ekseninde, 6102 sayılı kanunla getirilen ticari davalarda dava şartı arabuluculuk düzenlemesi nedeniyle hangi adımın önce atılacağı stratejik bir tercihtir. Aşağıda bu tercih ve tebligat kaynaklı gecikmeler ele alınmıştır.
Dava şartı nerede devreye girer
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat istemli ticari davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık icra takibi başlatmak için arabuluculuğa gerek yoktur. Takibe itiraz edilir ve alacaklı itirazın iptali davası açmak isterse, bu aşamada dava şartı yeniden gündeme gelir.
Senedin kambiyo vasfını taşıyıp taşımadığı
Bir belgenin kambiyo senedi sayılabilmesi, kanunun aradığı zorunlu unsurları eksiksiz taşımasına bağlıdır. Tarih, bedel, imza ve senet metnindeki ibarelerdeki eksiklik, belgeyi adi bir yazılı delile dönüştürür. Bu ayrım, hangi takip yolunun kullanılabileceğini ve karşı tarafın hangi mercie itiraz edeceğini belirler.
- Senet metnindeki zorunlu kayıtlar tek tek denetlenmelidir.
- Ciro zinciri kesintisiz mi, cirolar usulüne uygun mu incelenmelidir.
- Çekte ibraz sürelerine uyulup uyulmadığı ve karşılıksız işlemi kaydı kontrol edilmelidir.
- Yetki ve zamanaşımı itirazları baştan öngörülmelidir.
Tebligat gecikmesi ve itiraz süreleri
Kambiyo takibinde ödeme emrine itiraz kısa süreye tabidir ve borçlu çoğu zaman durumu banka bloke bildirimi ile öğrenir. Şirket adresine yapılan tebligatın yetkisiz personele teslim edilmesi, sürenin fiilen kaybedilmesine yol açar. Ticaret sicilindeki adresin güncel tutulması ve gelen evrakın kayıt altına alınacağı bir iç akışın kurulması, bu riski önemli ölçüde azaltır.
İmza itirazı ve sahtelik iddiası
Senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiası, genel bir borca itirazdan farklıdır ve açıkça ileri sürülmelidir. İddia ileri sürüldüğünde inceleme bilirkişi marifetiyle yapılır; bu nedenle karşılaştırmaya elverişli imza örneklerinin dosyaya sunulması süreci hızlandırır. Bedelsizlik iddiasında ise ispat yükünün kimde olduğu, senedin niteliğine göre değişir.
Şirketler arası ilişkide belge disiplini
Senet ve çek çoğu zaman bir ticari ilişkinin teminatıdır. Bu nedenle sözleşme, teslim belgesi, cari hesap ekstresi ve yazışmalar senetle birlikte değerlendirilir. Teminat senedi olduğu iddiası ileri sürülecekse, bunu destekleyen yazılı belgenin baştan hazır edilmesi gerekir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Kambiyo dosyalarında süreler kısa ve sonuçları ağır olduğundan, ödeme emri veya ihtar elinize ulaştığında belgeleriyle birlikte hukuki görüş alınması önerilir.