Kambiyo senetlerinde hak, senedin metnine ve usule sıkı sıkıya bağlıdır. Alacağın varlığı tartışmasız olsa bile ibraz edilmemiş bir çek ya da protesto edilmemiş bir bono, cirantalara karşı takip imkânını ortadan kaldırabilir. TTK ve TBK ekseninde bu yazı, çek-senet dosyalarında hangi belgenin neyi ispatladığını, yetki itirazının nasıl önleneceğini ve müracaat hakkının düşmesi riskini konu alıyor.
Senedin Kendisi Bir Delildir, Ama Tek Başına Yetmez
Kambiyo senedine dayalı takipte senet, şekil şartlarını taşıdığı sürece alacağı ispat eder. Tartışma çoğunlukla senedin metninde değil, etrafındaki olgularda çıkar: teminat amacıyla verildiği iddiası, bedelsizlik savunması, tahrifat itirazı ya da yetkisiz temsil. Bu savunmalara karşı hazırlık, senedin verildiği ilişkiyi gösteren sözleşme, irsaliye, fatura ve yazışmaların baştan bir araya getirilmesiyle yapılır. Teminat senedi iddiasında ispat yükünün kimde olduğu, senet metninde teminat kaydı bulunup bulunmamasına göre değişir.
İbraz, Protesto ve Süresinde Yapılan İşlemler
Çekte ibraz süresi içinde bankaya sunulmamış olması, hamilin cirantalara ve avale karşı müracaat hakkını etkiler. Karşılıksız işlemi yapılan çekte bankanın kaşesi ve tarih kaydı, sonradan üretilemeyecek bir delildir. Bonoda ise vadesinde ödenmeme hâlinde, senet metninde protestodan muafiyet kaydı yoksa protesto işlemi gündeme gelir. Bu işlemlerin süresinde yapılmaması, asıl borçluya karşı hak devam etse bile başvurulabilecek kişi çevresini daraltır.
- Çekin ibraz edildiğini gösteren banka kaydının aslı
- Karşılıksızlık şerhinin tarihi ve kısmi ödeme yapılıp yapılmadığı
- Ciro silsilesinin kesintisiz olduğunu gösteren arka yüz kaydı
- Senette imza itirazı ihtimaline karşı karşılaştırmaya elverişli imza örnekleri
- Aval verenin sıfatını gösteren kayıtlar
Yetki: Takibin Başlatılacağı Yer
Kambiyo takibinde yetki, borçlunun yerleşim yeri ile senedin ödeneceği yer arasında değişebilir; senet metninde ödeme yeri gösterilmişse bu kayıt tartışmayı büyük ölçüde bitirir. Yanlış yerde başlatılan takipte borçlunun yetki itirazı, takibi durdurmasa da işlemlerin iptaline ve zaman kaybına yol açar. Birden çok borçlu varsa hepsi bakımından ortak yetkili yer değerlendirilmelidir.
Süre Baskısını Azaltan Sıralama
- Senedin fotokopisini değil aslını güvenli biçimde saklayın; takipte aslının ibrazı aranır.
- İbraz ve protesto tarihlerini vade ile birlikte tek tabloda izleyin.
- Müracaat hakkının düşmesi riski varsa öncelikle asıl borçluya yönelin, ardından diğerlerini değerlendirin.
- İtiraz üzerine takibin durması ihtimaline karşı itirazın kaldırılması yolunu baştan planlayın.
Uyarı
Kambiyo hukuku usul hatasını affetmeyen bir alandır ve buradaki anlatım genel niteliktedir. Senedinizin metni ve elinizdeki belgeler izlenecek yolu değiştirebileceğinden, takibe geçmeden önce bir avukata danışmanız faydalı olur.