Kambiyo senedine dayalı takiplerde borçlunun ilk fark ettiği sorun genellikle borcun kendisi değil, takibin nerede açıldığıdır. Uzak bir ilde başlatılan takip, savunma maliyetini artırır ve süre yönetimini zorlaştırır. Bu nedenle yetki itirazı, çek ve senet uyuşmazlıklarında hem usuli hem stratejik bir araçtır.
Yetkiyi Belirleyen Bağlantı Noktaları
Türk Ticaret Kanunu, kambiyo senetlerinde ödeme yerine özel bir önem tanır. Senette ödeme yeri gösterilmişse bu yer, gösterilmemişse kanunun öngördüğü tamamlayıcı kurallar devreye girer. Bunun yanında borçlunun yerleşim yeri ve genel yetki kuralları da uygulanabilir. Uygulamada tartışma, senet üzerine sonradan eklendiği ileri sürülen kayıtlardan ya da elle yazılmış ödeme yeri ibaresinin okunaklı olmamasından çıkar. Yetki itirazında bulunurken yalnızca itiraz etmek yeterli değildir; yetkili olduğu iddia edilen yerin de açıkça gösterilmesi gerekir.
Tebligat Gecikmesi ve İtiraz Süresinin Kesişimi
Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz süreleri kısadır ve itirazın kural olarak icra mahkemesine yapılması gerekir. Ödeme emrinin eski şirket adresine, kapanmış bir iş yerine ya da yetkisiz bir çalışana tebliğ edildiği hâllerde, sürenin işlemediği ileri sürülmelidir. Ticaret sicilindeki adres ile fiilî adresin farklı olması, şirketler bakımından en sık rastlanan risktir. Sicil kaydının güncel tutulmaması, sonradan yapılacak usulsüz tebligat iddiasını da zayıflatır.
Yetki Dışındaki İtiraz Başlıkları
- İmzaya itiraz: senet altındaki imzanın borçluya ait olmadığı iddiası ve buna bağlı inceleme talebi
- Borca itiraz: bedelsizlik, ödeme, takas veya senedin teminat amacıyla verildiği savunması
- Senedin kambiyo vasfını taşımadığı iddiası: zorunlu unsurlardaki eksiklik
- Zamanaşımı: senet türüne göre değişen sürelerin dolduğu iddiası
- Yetkisiz temsil: şirket adına atılan imzanın temsil yetkisini aşması
Şirket Tarafında Alınacak Önlemler
6102 sayılı Kanun kapsamında imza yetkilerinin sicilde açık biçimde tanımlanması, ticari senetlerin kim tarafından ve hangi limitle imzalanabileceğinin iç yönergeyle belirlenmesi, sonradan çıkacak yetkisiz temsil tartışmalarını azaltır. Teminat amacıyla verilen senetlerde ise TBK çerçevesinde ayrı bir yazılı protokol düzenlenmesi, senedin amacı dışında kullanılması riskine karşı en somut dayanaktır.
İtiraz Reddedilirse
Yetki itirazının reddi hâlinde takip kaldığı yerden yürür; bu nedenle itirazla birlikte, esasa ilişkin savunmanın da hazırlanmış olması gerekir. Takibin durdurulmasına yönelik talepler ile teminat konuları birlikte planlanmalı, satış aşamasına gelinmeden karar verilmelidir. Ticari ilişkinin devamı öngörülüyorsa, yapılandırma veya karşılıklı mahsup görüşmeleri de menfaat dengesi açısından değerlendirilebilir.
Kambiyo takiplerinde süreler dar olduğundan, ödeme emrinin tebliğ tarihi ve senet metni birlikte incelenmeden adım atılmamalı; dosyaya özgü hukuki görüş alınmalıdır.