Çek ve bono, kambiyo senedi niteliğiyle hızlı takip imkânı sağlar; buna karşılık taraflar arasındaki temel ilişkide bir tahkim şartı bulunması, uyuşmazlığın hangi mercide çözüleceği sorusunu doğurur. Kambiyo takibi ile tahkim yargılamasının kesişimi uygulamada sık karıştırılır. TTK, 6102 sayılı düzenleme ve TBK ekseninde aşağıda bu ayrım ve tebligat gecikmesi kaynaklı süre riskleri ele alınmaktadır.
Senedin Şekil Şartları Önce Kontrol Edilir
Bir belgenin kambiyo senedi sayılabilmesi zorunlu unsurların tam olmasına bağlıdır. Eksik bir unsur, belgenin kambiyo senedi vasfını ortadan kaldırır ve buna dayalı takibin iptaline yol açabilir. Düzenleme tarihi, keşide yeri, bedel ve imza gibi unsurlar tek tek incelenmelidir. Beyaz olarak imzalanıp sonradan doldurulan senetlerde ise anlaşmaya aykırı doldurma iddiası ayrı bir savunma hattı oluşturur ve bunun ispatı iddia edene düşer.
Tahkim Şartı Kambiyo Takibini Engeller mi
Temel ilişkiye ilişkin sözleşmede tahkim şartı bulunması, kambiyo senedine dayalı icra takibinin başlatılmasına kural olarak engel değildir. Ancak borcun temel ilişkiden kaynaklanan sebeplerle tartışılması gerekiyorsa, bu tartışmanın hangi mercide yapılacağı gündeme gelir. Bu nedenle savunmanın senedin şekline mi yoksa temel ilişkiye mi dayandığı en baştan ayrıştırılmalı; tahkim şartına dayanılacaksa buna ilişkin itiraz zamanında ileri sürülmelidir.
Takip Sonrası Yapılabilecek Başvurular
- İmzaya itiraz: ayrı bir usule tabidir ve süresinde icra mahkemesine yapılmalıdır.
- Borca itiraz: ödeme, takas veya temel ilişkideki ayıp iddiası gibi sebeplere dayanır.
- Takibin iptali veya taliki: senedin niteliğine ve belgelere dayalı olarak istenir.
- Menfi tespit talebi: borçlu olunmadığının tespiti için açılır ve ihtiyati tedbir talebiyle desteklenebilir.
Tebligat Gecikmesi ve Şirketlerde Sık Yapılan Hata
- Ödeme emri kayıtlı elektronik adrese tebliğ edildiğinde, kutunun izlenmemesi süreyi durdurmaz.
- Ticaret sicilindeki adresin güncellenmemesi, tebligatın usulen tamamlanmış sayılmasına yol açar.
- Şirket çalışanına yapılan tebliğde teslim alanın sıfatı tutanakta açık yazılmalıdır.
- Kambiyo takiplerinde itiraz süreleri kısa olduğundan, tebliğ tarihi öğrenilir öğrenilmez takvim çıkarılmalıdır.
Karşılıksız Çek ve Ayrı Yürüyen Süreç
Karşılıksız işlemi yapılan çek bakımından öngörülen yaptırım süreci, alacağın tahsili sürecinden ayrıdır ve kendi başvuru usulüne tabidir. Bu iki hattın karıştırılması, hem şikâyet süresinin kaçırılmasına hem de tahsil imkânlarının değerlendirilmemesine yol açar. Bankadan alınacak karşılıksızdır işlemine ilişkin belge, her iki süreçte de temel dayanaktır.
Kambiyo dosyalarında süreler günlerle ölçülür ve şekil şartları katıdır. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; senet aslı ve tebliğ evrakı incelenmeden savunma stratejisi belirlenmemelidir.