Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklar çoğu zaman ticari bir kararla başlar, hukuki bir usul sorunuyla düğümlenir. Genel kurul kararına itiraz, yönetim organının sorumluluğu, ortaklıktan çıkma ve çıkarma talepleri farklı hükümlere tabidir; ancak hepsinde ilk sorulacak soru aynıdır: hangi mahkeme ve dava şartı sağlandı mı? Aşağıda 6102 sayılı TTK ve TBK çerçevesinde bu iki başlık ele alınmaktadır.
Uyuşmazlığın Ticari Nitelikte Olup Olmadığı
TTK, bazı davaları doğrudan ticari dava saymıştır; ticari işletmeyi ilgilendiren havale, vedia ve fikrî mülkiyet uyuşmazlıkları ile her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan davalar bu kapsamdadır. Şirketin iç işleyişinden kaynaklanan uyuşmazlıklar da kural olarak ticari niteliktedir. Bu tespit teknik bir ayrıntı değildir; görevli mahkemeyi, uygulanacak usul kolaylıklarını ve arabuluculuk şartını aynı anda belirler.
Arabuluculuk Dava Şartının Sınırı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından, ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık genel kurul kararının iptali gibi eda niteliği taşımayan taleplerde bu şart aranmaz. Uygulamada en sık yapılan hata, birden çok talebi tek dilekçede birleştirip yalnızca bir kısmı için arabuluculuk aşamasından geçmektir; bu durumda dilekçedeki para talebi usulden reddedilirken diğer talepler görülmeye devam eder ve dosya ikiye bölünür.
Görev ve Yetki
- Görev: Ticari davalara asliye ticaret mahkemesi bakar; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi ticari sıfatla görev yapar.
- Şirkete karşı açılan davalarda yetki: Kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir ve bu kuralın kesin nitelikte olduğu hâller vardır.
- Sözleşmesel yetki kaydı: Tacirler arasında geçerli kabul edilir; ancak kesin yetki kuralının bulunduğu hâllerde uygulanmaz.
- Tahkim şartı: Esas sözleşmede veya pay sahipleri sözleşmesinde tahkim öngörülmüşse mahkeme yolu kapanabilir; dilekçe yazılmadan önce metin kontrol edilmelidir.
Süreye Bağlı Talepler
Genel kurul kararının iptali talebi kısa ve hak düşürücü bir süreye bağlıdır; süre kararın alındığı ya da pay sahibinin öğrendiği tarihe göre hesaplanır. Bu tür taleplerde toplantıya katılan ve muhalefetini tutanağa geçirten ortak ile katılmayan ortağın durumu farklıdır. Bu ayrım gözetilmeden açılan dava, esasa girilmeden reddedilebilir. Tebligatın şirket merkezine yapılması ve merkez adresinin ticaret sicilinde güncel olmaması da bilgi akışını geciktiren yaygın bir sorundur.
Dava Öncesi Kontrol
Dilekçeyi hazırlamadan önce esas sözleşme, pay defteri, genel kurul tutanakları ve varsa ortaklar sözleşmesi birlikte okunmalıdır. Şirket yapısı ve pay dağılımı her uyuşmazlıkta farklı bir strateji gerektirdiğinden, burada çizilen genel çerçeveyi kendi dosyanıza uyarlarken hukuki destek almanız isabetli olur.