Anonim ve limited şirketlerde genel kurul kararlarına yönelik itirazlar, TTK ve 6102 çerçevesinde dar bir zaman aralığında ileri sürülebilir. Bu davalarda esasa ilişkin haklılık kadar, kimin dava açabileceği ve davanın nerede açılacağı da sonucu belirler.
Dava Açma Ehliyeti ve Muhalefet Şerhi
İptal davası açabilecek kişiler sınırlı sayıda belirlenmiştir. Toplantıda hazır bulunan pay sahibinin karara olumsuz oy vermesi ve muhalefetini toplantı tutanağına geçirtmesi kural olarak aranır. Toplantıya çağrılmayan, gündeme aykırı görüşme yapılan veya katılım hakkı hukuka aykırı biçimde engellenen pay sahipleri bakımından durum farklıdır. Yönetim kurulu ile kararın icrası kişisel sorumluluğuna yol açacak yönetim kurulu üyeleri de dava açabilecekler arasındadır.
Görev ve Yetki: Merkez Belirleyicidir
İptal davası, şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde açılır. Bu yetki kuralı kesin nitelikte kabul edildiğinden, pay sahibinin kendi yerleşim yeri mahkemesinde dava açması sonuç doğurmaz. Ticaret sicilindeki güncel merkez adresi dilekçe yazılmadan önce sicil kaydından teyit edilmeli; merkez değişikliği tescil edilmişse tescil tarihi not edilmelidir.
Üç Aylık Hak Düşürücü Süre
İptal davası, karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; hâkim tarafından resen gözetilir ve uzatılmaz. Tutanağın geç düzenlenmesi, sicile tescilin gecikmesi veya pay sahibinin kararı sonradan öğrenmesi kural olarak süreyi başlatan tarihi değiştirmez. Butlan iddiası ile iptal iddiası arasındaki fark tam da burada önem kazanır: yokluk ve butlan halleri süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir.
Tebligat ve Bilgilendirme Zincirindeki Kırılmalar
- Çağrının kanunda ve esas sözleşmede öngörülen usulle yapılıp yapılmadığı denetlenir.
- Gündemin ilan tarihi ile toplantı tarihi arasındaki süre kontrol edilir.
- Finansal tabloların pay sahibi incelemesine sunulup sunulmadığı belgelenir.
- Vekâleten katılımlarda vekâletnamelerin usulü incelenir.
- Yurt dışındaki pay sahiplerine yapılan bildirimlerin ulaşma tarihleri ayrıca izlenir.
Kararın İcrasını Durdurma İhtiyacı
Dava açılması kararın uygulanmasını kendiliğinden engellemez. Sermaye artırımı, yönetim değişikliği veya önemli malvarlığı devri gibi geri dönülmesi güç sonuçlar doğuran kararlarda, kararın icrasının geri bırakılması istemi ayrıca ve somut zarar gerekçesiyle ileri sürülmelidir.
Yukarıdaki çerçeve geneldir; şirket türü, esas sözleşme hükümleri ve toplantı tutanağının içeriği sonucu değiştirebilir. Üç aylık süre işlemeye başladığından, toplantı tutanağıyla birlikte erken hukuki değerlendirme yapılması önem taşır.