Ticari sözleşmelerin son maddelerine sıkışan tahkim şartı, uyuşmazlık çıkana kadar çoğu zaman okunmaz. Oysa bu tek cümle, uyuşmazlığın hangi merci önünde, hangi dilde, hangi kurallara göre ve ne kadar sürede çözüleceğini belirler. Bu rehber, TTK ve TBK çerçevesinde tahkim şartı bulunan sözleşmelerde başvuru adımlarını ve şarta yöneltilebilecek itirazları ele alıyor.
Tahkim Şartının Geçerliliğini Denetlemek
İlk kontrol, şartın uyuşmazlığı gerçekten tahkime bırakıp bırakmadığıdır. Uygulamada sıkça görülen kusurlu düzenlemeler, hem mahkemeyi hem tahkimi işaret eden ya da hangi kurumun kurallarının uygulanacağını belirsiz bırakan metinlerdir. İkinci kontrol, uyuşmazlığın tahkime elverişli olup olmadığıdır; her uyuşmazlık türü tahkim yoluyla çözülemez. Üçüncü kontrol ise şartın sözleşmenin tarafları bakımından bağlayıcı olup olmadığıdır; genel işlem koşulu niteliğindeki metinlerde bu tartışma öne çıkar.
Şarta Karşı İleri Sürülebilecek İtirazlar
- Şartın kapsamı dışında kalan bir talebin tahkime taşınmış olması
- Hakem sayısı ve seçim usulünün taraflar arasında eşitsizlik yaratması
- Uygulanacak kural setinin belirsiz bırakılması
- Tahkim yerinin ve dilinin sözleşmenin ekonomik dengesiyle bağdaşmaması
Süreci Başlatırken İzlenecek Sıra
- Sözleşmedeki bildirim maddesi okunur; tahkim öncesi görüşme veya ihtar şartı öngörülmüşse bu aşama atlanmaz.
- Talep, sözleşmenin hangi hükmünün ihlal edildiğine bağlanarak yazılır; genel ifadelerle açılan dosyalar sonradan daraltılmakta zorlanır.
- Hakem seçimi için öngörülen süre takvime işlenir; bu sürelerin kaçırılması usule ilişkin sonuçlar doğurur.
- Delil sunma takvimi baştan planlanır; tahkimde ek delil sunma imkânı genellikle mahkemeye göre daha sınırlıdır.
- Geçici hukuki koruma ihtiyacı varsa, bunun tahkim heyetinden mi mahkemeden mi isteneceği önceden belirlenir.
Tebligat Gecikmesi Ticari Dosyada Nasıl Görünür?
Şirketlerde bildirimler çoğu kez sözleşmede yazılı eski merkez adresine ya da artık takip edilmeyen bir kurumsal e-posta hesabına gider. Adres değişikliği karşı tarafa yazılı olarak bildirilmediğinde, bildirim geçerli sayılır ve kısa usul süreleri sessizce işler. Uzun süreli sözleşmelerde bildirim adresinin güncel tutulması, sözleşme yönetiminin en düşük maliyetli ama en yüksek getirili adımıdır.
Kararın Sonrası
Tahkim kararına karşı denetim imkânı, mahkeme kararlarına göre dar bir çerçevededir. Bu nedenle savunma ve delil stratejisinin, karar sonrası düzeltme beklentisine bırakılmadan ilk aşamada tamamlanması gerekir. Kararın icra edilebilirliği bakımından tarafların malvarlığının bulunduğu ülke de baştan gözetilmelidir.
Bu metin genel bilgi verir. Tahkim şartının lafzı ve seçilen kural seti sonucu doğrudan değiştirdiğinden, sözleşmenizin kendi metnine göre hukuki değerlendirme alınması gerekir.