Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda esasa girilmeden kaybedilen dosyaların önemli bölümü yetki başlığından çıkar. TTK, TBK ve 6102 sayılı kanun çerçevesinde hazırlanan bu kontrol listesi, çek ve senet dosyalarında yetkinin nasıl belirlendiğini, itirazın nasıl kurulacağını ve sulh ile yargılama arasındaki tercihin nasıl yapılacağını ele alır.
Senedin Şekil Şartları Önce Gelir
Yetki tartışmasına girmeden önce elinizdeki belgenin kambiyo senedi vasfını taşıyıp taşımadığı kontrol edilmelidir. Zorunlu unsurlardan birinin eksikliği, belgenin niteliğini değiştirir ve buna bağlı olarak izlenecek takip yolu da değişir. Bu kontrol yapılmadan başlatılan takipler, ilerleyen aşamada baştan kurgulanmak zorunda kalır.
Yetkiyi Belirleyen Bağlantı Noktaları
- Borçlunun yerleşim yeri
- Senette gösterilen ödeme yeri ve düzenleme yeri kayıtları
- Çekte muhatap bankanın şube bilgisi
- Taraflar arasında geçerli bir yetki anlaşması bulunup bulunmadığı
- Birden fazla borçlu varsa her biri bakımından bağlantının ayrı değerlendirilmesi
Yetki anlaşmalarında dikkat edilmesi gereken nokta, tarafların sıfatıdır. Tacir olmayan tarafın bulunduğu ilişkilerde yetki kaydının etkisi farklı değerlendirilir. Bu nedenle sözleşmedeki yetki maddesi tek başına değil, tarafların ticari sıfatıyla birlikte okunmalıdır.
İtirazın Sırası ve Kapsamı
Yetki itirazı, esasa ilişkin itirazlarla birlikte ve süresinde ileri sürülmelidir. Uygulamada iki hata sık görülür: itirazın hangi yetkili yerin gösterilmesi gerektiği belirtilmeden yapılması ve yetki itirazının süresinden sonra dile getirilmesi. İtiraz dilekçesinde yalnızca mevcut yerin yetkisiz olduğu söylenmemeli, yetkili sayılan yer açıkça gösterilmelidir. Ayrıca imzaya ve borca itirazın hangi usule tabi olduğu ile takibin durup durmayacağı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Karşılıksız Çekte Paralel Süreç
Çek dosyalarında icra takibi ile birlikte ayrı bir şikayet süreci de gündeme gelebilir. Bu iki sürecin süreleri ve mercileri farklıdır; birinde yapılan işlem diğerini kendiliğinden etkilemez. Ödeme yapıldığında ve dosya kapatıldığında, her iki sürecin de sonuçlandırıldığından ayrıca emin olunmalıdır.
Sulh ile Yargılamayı Sürdürme Arasındaki Hesap
Kambiyo dosyalarında sulh çoğu zaman hızlı sonuç verir, çünkü alacağın varlığı tartışmasız olabilir. Ancak anlaşma metninde şu başlıklar yazılı olmalıdır: ödenecek toplam tutar ve içeriğindeki faiz payı, ödeme takvimi, aksama hâlinde uygulanacak sonuç, senedin veya çekin ne zaman iade edileceği ve dosyanın hangi tarihte kapatılacağı. Senet iade edilmeden yapılan ödemeler, ilerleyen dönemde yeni bir takibin konusu olabilir. Ticari nitelikteki para alacaklarında dava açılmadan önce arabuluculuk şartının bulunup bulunmadığı da tercih yapılmadan önce teyit edilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Senedin unsurları ve tarafların sıfatı yetki değerlendirmesini doğrudan etkilediğinden, belge örneği görülmeden verilecek yönlendirmeler eksik kalır.