Kambiyo senetlerine dayalı takiplerde dosyanın kaderi çoğu zaman esasa girilmeden, yetki tartışmasında belirlenir. Yanlış icra dairesinde başlatılan takip, itiraz üzerine durur; buna karşılık yetki itirazının süresinde ve usulüne uygun yapılmaması, borçlunun bu hakkını tümüyle kaybetmesine yol açar. Bu rehber, çek ve senet takiplerinde yetkinin nasıl belirlendiğine ve takvimin nasıl kurulacağına odaklanır.
Yetkiyi Belirleyen Bağlantı Noktaları
Kambiyo senedinin kendisi, yetki bakımından birden çok seçenek doğurur. Uygulamada başvurulan bağlantı noktaları şunlardır:
- Borçlunun yerleşim yeri
- Senedin veya çekin ödeme yeri olarak gösterilen yer
- Ödeme yeri yazılı değilse senet metninden çıkarılan yer
- Sözleşmeyle geçerli biçimde belirlenmiş yetkili yer
TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri, senedin zorunlu unsurlarını belirlerken aynı zamanda bu bağlantı noktalarının dayanağını da oluşturur. Bu nedenle yetki incelemesi, senedin şeklî geçerliliğinin incelenmesiyle birlikte yürütülmelidir.
Ödeme Emrine İtirazın Ayrı Kalemleri
Kambiyo takibinde itirazlar tek bir torba değildir. Yetkiye itiraz, imzaya itiraz ve borca itiraz farklı sonuçlar doğurur ve bir kısmı takibi kendiliğinden durdurmaz. İtiraz dilekçesinde hangi kalemin ileri sürüldüğü açıkça yazılmalı; imza inkârı varsa bu, gerekçesiz bir cümle olarak değil, karşılaştırmaya elverişli imza örnekleriyle desteklenerek ileri sürülmelidir.
Süreleri Tek Takvimde Toplamak
Bu takip türünde birbirini izleyen kısa süreler vardır: ödeme emrinin tebliği, itiraz, itirazın incelenmesi ve satış aşaması. Her aşama için son gün ile birlikte bir ara kontrol tarihi belirlenmesi, tebligatın geç ulaşması gibi durumlarda hareket alanı bırakır. Tebligatın usulsüz olduğu düşünülüyorsa, öğrenme tarihinin belgelenmesi ayrıca önem taşır.
Alacaklı Tarafında Zamanaşımı Riski
Yetki tartışması sürerken senedin kendi zamanaşımı süresi işlemeye devam eder. Takibin yetkisizlik nedeniyle durması hâlinde izlenecek yol ve süre, alacağın korunması bakımından baştan planlanmalıdır. Çekte ibraz süresine uyulup uyulmadığı ve karşılıksız işlemi yapılıp yapılmadığı da bu aşamada kontrol edilmelidir.
Ticari İlişkinin Bütünüyle Değerlendirilmesi
Senet çoğu zaman tek başına değil, bir sözleşme ilişkisinin teminatı olarak verilir. TBK kapsamındaki temel ilişkiye ilişkin iddialar, kambiyo takibinde ileri sürülebilecek savunmaların sınırını belirler. Bu nedenle senedin verildiği sözleşme, cari hesap dökümü ve mutabakat yazışmaları dosyaya baştan konulmalıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Senedin türü, tebligat tarihi ve tarafların sıfatı yetki ile süre hesabını değiştirebileceğinden, somut dosyanız için hukuki değerlendirme alınması gerekir.