Ticari ilişkilerde sözleşmeye tahkim şartı konulurken, ödeme aracı olarak verilen çek ve senetlerin bu şarttan nasıl etkileneceği çoğu zaman düşünülmez. Uyuşmazlık çıktığında ise taraf, kambiyo senedine dayalı takip yolu ile tahkim yargılaması arasında sıkışır. Bu rehber TTK ve TBK ekseninde, kambiyo senedi bulunan ilişkilerde tahkim yolunun usul adımlarını ve süre yönetimini ele alır.
Tahkim Şartı Senede Dayalı Talebi Kapsar mı
Tahkim şartı, kaynağını taraflar arasındaki sözleşmeden alır. Kambiyo senedi ise soyut bir borç ilişkisi doğurur ve kendi özel takip usulüne tabidir. Bu ikilik, tahkim şartının senetten doğan talebi kapsayıp kapsamadığı tartışmasını doğurur. Sözleşme metninde tahkimin kapsamı, sözleşmenin ifasına ilişkin her türlü uyuşmazlığı içerecek biçimde mi yoksa dar biçimde mi yazıldığı bu noktada belirleyici olur.
Tahkim Öncesi Yapılması Gereken Hazırlık
- Sözleşmedeki tahkim maddesinin kapsamı, hakem sayısı ve uygulanacak usul kuralları çıkarılır.
- Senedin hangi borcun teminatı veya ödeme aracı olarak verildiği yazılı delillerle eşleştirilir.
- Senetteki keşide ve vade tarihleri ile sözleşmedeki ifa tarihleri karşılaştırılır.
- Ciro zinciri incelenerek senedin üçüncü kişiye devredilip devredilmediği belirlenir.
- Tahkim talebinin karşı tarafa hangi adrese ve hangi yöntemle bildirileceği kararlaştırılır.
Süre Riskini Doğuran Başlıklar
- Senedin ibraz süresinin kaçırılması ve buna bağlı olarak müracaat haklarının zayıflaması
- Kambiyo hukukuna özgü zamanaşımı sürelerinin genel zamanaşımıyla karıştırılması
- Tahkim yargılamasının kararın verilmesi için öngörülen süre içinde tamamlanamaması
- Hakem seçimine ilişkin sürelerde hareketsiz kalınması
- Tahkim itirazının, yargılamanın başında ileri sürülmeyerek zımnen terk edilmesi
Tahkim Yargılamasında Delil Sunumu
Tahkimde delil sunumu, mahkeme yargılamasına göre daha esnek olmakla birlikte takvime daha sıkı bağlıdır. Hakem heyetinin belirlediği usul takviminde geçen delil sunma tarihleri kaçırıldığında telafi imkânı sınırlı kalabilir. Bu nedenle cari hesap ekstreleri, irsaliyeler, e-posta yazışmaları ve senet fotokopileri daha ilk dilekçeyle birlikte tasnif edilmiş biçimde sunulmalıdır. Senedin bedelsiz kaldığı savunması ileri sürülecekse, bu savunmanın dayanağı olan ticari defter kayıtları başından itibaren hazır tutulmalıdır.
Karar Sonrası Aşamanın Baştan Planlanması
Hakem kararının icra edilebilir hâle gelmesi için tenfiz veya icra edilebilirlik aşamasının düşünülmesi gerekir. Kararın iptali sebeplerinin sınırlı sayıda olması, yargılama sırasında yapılan usul hatalarının sonradan giderilmesini güçleştirir. Bu nedenle tahkim yolunun ekonomik ve hukuki sonucu, uyuşmazlık çıkmadan önce ticari ilişkinin yapısına göre değerlendirilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Sözleşmenizdeki tahkim maddesinin lafzı ve senedin niteliği farklı sonuçlar doğurabileceğinden, takip yoluna geçmeden önce dosyanızın somut şartlarının bir hukukçuyla değerlendirilmesi uygun olur.