Kambiyo senetlerine dayanan uyuşmazlıklarda iki ayrı takvim aynı anda işler: senedin kendi hukukundan doğan ibraz ve başvuru süreleri ile dava öncesi zorunlu arabuluculuk aşaması. Bu iki takvimin karıştırılması, alacaklının hem süre hem usul kaybetmesine yol açar. TTK ve TBK ekseninde hazırlanan bu rehber, çek ve senet dosyalarında sıralamayı doğru kurmayı ele almaktadır.
İcra Takibi ile Dava Aynı Şey Değildir
6102 sayılı TTK, ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı hâline getirmiştir. Ancak icra takibi bir dava değildir; bu nedenle kambiyo senedine dayalı icra takibi başlatmak için arabuluculuk aşamasının tamamlanması gerekmez. İhtiyati haciz talebi bakımından da durum aynıdır. Buna karşılık takibe itiraz edilmesi üzerine açılacak itirazın iptali davası, uygulamada dava şartı arabuluculuğa tabi kabul edilmektedir. Bu ayrım gözden kaçırıldığında dava usulden reddedilir ve zaman kaybedilir.
Çekte İbraz Süresi Hak Düşürücü Etki Doğurur
Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir. Bu süre içinde ibraz edilmeyen çekte, hamilin cirantalara ve düzenleyene karşı sahip olduğu başvuru hakları bakımından ciddi bir kayıp doğar. Süresinde ibraz edilmiş olmasına rağmen karşılıksız çıkan çekte ise, karşılıksızdır işleminin usulüne uygun yapılması ve keşide tarihi ile ibraz tarihinin belgede açıkça görünmesi gerekir.
Senet Metnindeki Zorunlu Unsurlar
- Senet metninde bono veya emre yazılı senet ibaresinin bulunması.
- Belirli bir bedelin kayıtsız şartsız ödeme vaadi olarak yer alması.
- Vade, düzenlenme tarihi ve düzenlenme yerinin bulunması.
- Lehtarın ve düzenleyenin kimliğinin belirli olması ile imza.
- Ciro zincirinin kesintisiz ve okunabilir biçimde takip edilebilmesi.
Beyaza İmza ve Bedelsizlik Savunması
Borçlu tarafından en sık ileri sürülen savunma, senedin teminat amacıyla ya da boş olarak verildiği ve sonradan anlaşmaya aykırı doldurulduğudur. Bu savunmanın taşınabilmesi için, senedin dayandığı temel ilişkiyi gösteren sözleşme, teslim belgesi ve ödeme kayıtlarının bir arada sunulması gerekir. Aynı şekilde bedelsizlik iddiasında da, senedin karşılığında herhangi bir edim alınmadığının ilişki bütünü içinde ortaya konulması aranır. Salt beyan, senedin taşıdığı ispat gücünü karşılamaz.
Sıralamayı Kuran Kontrol Listesi
Uygulamada işleyen sıra şudur: senedin şekil şartları denetlenir, ibraz ve protesto işlemleri süresinde tamamlanır, gerekiyorsa ihtiyati haciz talep edilir, icra takibi başlatılır ve itiraz gelirse dava öncesi arabuluculuk aşamasına geçilir. Bu sıra bozulduğunda kaybedilen yalnızca zaman değil, çoğu zaman senedin sağladığı ayrıcalıklı takip imkânıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Senedin türü, tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın ticari nitelik taşıyıp taşımaması izlenecek yolu değiştirebileceğinden, takip başlatılmadan önce bir hukukçuyla değerlendirme yapılması önerilir.