Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman aynı olayı anlatır, fakat bunu farklı ispat araçlarıyla anlatmak ister. TTK ve 6102 sayılı Kanun düzeni, TBK'nın borç ilişkisine dair hükümleri ve HMK'nın ispat kuralları birlikte uygulandığında, hangi vakıanın hangi araçla kanıtlanabileceği sorusu davanın kaderini belirler.
Önce Senedin Kambiyo Vasfı
Tartışmaya girmeden önce elimizdeki belgenin gerçekten kambiyo senedi olup olmadığı denetlenmelidir. Kanunun aradığı zorunlu unsurlardan birinin eksikliği, belgenin kambiyo senedi niteliğini kaybetmesine ve buna bağlı özel takip yolunun kapanmasına yol açar. Bu durumda belge, adi bir borç ikrarı olarak değerlendirilebilir; sonuç, hem takip yolunun hem de itiraz sürelerinin tümüyle değişmesidir. Tarih, bedel, keşide yeri ve imza alanları bu nedenle ilk kontrol edilecek başlıklardır.
Delil Sözleşmesinin Kapsamı ve Sınırı
HMK, tarafların belirli bir uyuşmazlığın ancak belirli delillerle ispat edilebileceğini kararlaştırmasına imkân tanır. Ticari ilişkilerde bu tür kayıtlar sözleşmelere sıkça konur: "taraflar arasındaki uyuşmazlıklarda X'in defter ve kayıtları ile ses kayıtları münhasır delildir" gibi. Ancak bu serbestlik sınırsız değildir. Bir tarafı delil göstermekten tümüyle yoksun bırakan, hakkın özünü ortadan kaldıran kayıtların geçerliliği tartışmalıdır. Ayrıca delil sözleşmesi, kesin delil niteliğindeki yemin ve senede ilişkin kuralları her durumda bertaraf etmez. Sözleşmedeki kaydın nasıl yorumlanacağı, çoğu zaman esas uyuşmazlıktan önce çözülmesi gereken bir ön sorundur.
Senede Karşı Senetle İspat Kuralı
Türk usul hukukunun temel kurallarından biri, senede bağlı bir işlemin karşısına ileri sürülen iddiaların da yazılı delille kanıtlanmasıdır. Bu nedenle "senet teminat amacıyla verildi", "bedelsizdir" veya "borç ödendi" savunmaları tanıkla ispat edilemez; teminat sözleşmesi, ibraname, dekont, e-posta veya karşı tarafın yazılı beyanı gerekir. Uygulamada senedin arkasındaki ilişkiye dair hiçbir yazılı iz bırakmayan taraf, haklı olsa dahi bu kural nedeniyle sonuç alamaz.
Ticari Defterler ve Cari Hesap
- Usulüne uygun tutulan ticari defterler, sahibi lehine de delil olabilir; ancak açılış-kapanış onayları denetlenir
- Cari hesap ekstresi, mutabakat yazışmalarıyla birlikte sunulduğunda güç kazanır
- E-fatura ve e-defter kayıtları, tarih damgasıyla birlikte dosyaya konulmalıdır
- Karşı tarafın defterlerinin celbi talep edilerek çelişki ortaya konabilir
Takibe İtiraz Süreleri
Kambiyo senetlerine mahsus takipte, borca ve imzaya itiraz için öngörülen süreler genel takip yolundakinden farklıdır ve daha kısadır. İmzaya itirazın ayrıca ve açıkça yapılması gerektiği, aksi halde imzanın kabul edilmiş sayılacağı gözden kaçırılmamalıdır. Ayrıca itirazın satışı kendiliğinden durdurmadığı hallerde, icra mahkemesinden ayrıca tedbir istenmesi gerekir. Bu ayrımların atlanması, esasta haklı olan borçlunun malvarlığının paraya çevrilmesiyle sonuçlanabilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; senedin türü, taraflar arasındaki temel ilişki ve sözleşmedeki delil kaydı sonucu doğrudan etkiler. Takip tebligatı alındığında kısa süreler nedeniyle vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme yaptırılması gerekir.