Kambiyo senetlerinden doğan uyuşmazlıklarda taraflar çoğu kez yanlış geçici koruma yoluna başvurur. Senedin bedelsiz kaldığını ya da imzanın kendisine ait olmadığını ileri süren borçlu ile alacağını güvence altına almak isteyen alacaklının ihtiyaçları farklıdır; TTK ve İİK bu iki ihtiyaca ayrı araçlar öngörür. Yanlış seçim, kısa itiraz süreleri içinde telafisi güç sonuçlar doğurur.
Hangi Durumda Hangi Koruma?
Alacaklı, senede dayanarak borçlunun malvarlığının kaçırılmasını önlemek istiyorsa ihtiyati haciz yolundadır; bu talep alacağın varlığının yaklaşık ispatına ve çoğu halde teminata bağlıdır. Borçlu ise senedin işleme konulmasını engellemek istiyor ve menfi tespit davası açıyorsa, takibin durdurulması ya da ödenen paranın alacaklıya verilmemesi yönünde ihtiyati tedbir talep eder. İki yolun karıştırılması, dosyanın esasına girilmeden reddine yol açar.
İmza ve Metin İtirazında İspat Yükü
Kambiyo senetlerine mahsus takipte itirazlar sıkı biçim şartlarına tabidir. İmzaya itiraz eden borçlunun bu itirazı açıkça ve ayrıca ileri sürmesi gerekir; açıkça yapılmayan itiraz imzanın kabulü sonucunu doğurabilir. Beyaz ciro, sonradan doldurulan tutar veya tarih iddialarında ise şu belgeler öne çıkar:
- Senedin aslı üzerinde yapılacak inceleme talebi ve mürekkep/yazı farklılıkları
- Senedin verildiği temel ilişkiyi gösteren sözleşme, fatura, teslim tutanağı
- Ödemeye ilişkin banka kayıtları ve ödeme açıklamaları
- Anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiasını destekleyen yazışmalar
Kısa Süreler ve Takibin Durmaması
Bu takip türünde itiraz süresi genel takibe göre daha kısadır ve itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu iki özellik bir arada olduğu için, süresinde itiraz edilse dahi ayrıca icra mahkemesinden takibin durdurulmasına yönelik karar alınması gerekebilir. Tebliğ tarihinin ilk gün kayda geçirilmemesi, en sık görülen ve en pahalı hatadır.
Zamanaşımı ve Sebepsiz Zenginleşme Yolu
Kambiyo senetleri, genel alacaklara göre daha kısa zamanaşımı sürelerine tabidir ve süre dolduğunda senet kambiyo vasfını kaybeder. Bu durumda alacaklının elinde temel ilişkiye ya da sebepsiz zenginleşmeye dayalı talepler kalır; ancak bu yollarda ispat yükü ağırlaşır, çünkü artık senedin sağladığı kolaylıktan yararlanılamaz. Senedi elinde tutan tarafın süre takvimini erken kurması bu nedenle zorunludur.
Kapanış
Çek ve senet dosyalarında haklılık, çoğu zaman kısa sürelere uyulup uyulmadığının gölgesinde kalır. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; senedin türü, düzenlenme tarihi ve ciro zinciri sonucu değiştirebileceğinden, tebligat alındığı gün hukuki değerlendirme yapılması yerinde olur.