Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı, taraflar arasındaki uyuşmazlıkların yargı yerine hakem önünde çözülmesini öngörür. Ancak ödeme aracı olarak çek veya senet verilmişse, uyuşmazlığın hangi kısmının tahkime, hangi kısmının icra ve dava yoluna tabi olduğu tartışması doğar. TTK ve TBK ile 6102 sayılı Kanun ekseninde bu ayrımı ve tahkimde delil sunumunun takvimini ele alıyoruz.
Temel İlişki ile Senet Ayrı Değerlendirilir
Tahkim şartı kural olarak taraflar arasındaki sözleşmesel ilişkiye ait bir anlaşmadır. Kambiyo senedi ise kendi hukuki rejimine sahip, soyut nitelikte bir ödeme aracıdır. Bu nedenle bir mal satım sözleşmesindeki tahkim kaydı, o sözleşmeden doğan alacak uyuşmazlığını hakeme taşırken, senede dayalı takip kendi özel usulüne göre yürüyebilir. Dilekçeler hazırlanırken hangi talebin hangi ilişkiden doğduğu ilk cümlede netleştirilmelidir.
Senedin Şekil Şartları İspatın Merkezindedir
- Senet metninde bulunması gereken kayıtların tam olup olmadığı
- Düzenleme tarihi ve keşide yerinin okunabilirliği
- Ciro zincirinin kesintisiz izlenip izlenemediği
- Bedelsizlik iddiası varsa bunu destekleyen ticari defter ve yazışma kayıtları
- İmza itirazı varsa senedin aslının bulunduğu yer
Tahkim Yoluna Gidilecekse Takvim
- Tahkim şartının kapsamı incelenir: hangi uyuşmazlıklar, hangi hukuk, kaç hakem.
- Hakem seçimi ve bildirim adımları sözleşmedeki sürelere göre planlanır.
- Delil listesi ve tanık bildirimi için hakem heyetinin verdiği kesin süreler takvime yazılır.
- Ticari defter ve kayıt incelemesi talebi, süresi içinde ve gerekçeli olarak sunulur.
- Bilirkişi incelemesi öngörülüyorsa inceleme konusu baştan tanımlanır.
Süre Kaybının Tahkime Özgü Biçimi
Yargılamadan farklı olarak tahkimde süreler büyük ölçüde sözleşme ve usul kararlarıyla belirlenir. Delil sunum süresi kaçırıldığında, dosyaya sonradan giren belge çoğu zaman değerlendirme dışı bırakılır ve bu kayıp telafi edilemez. Buna karşılık senede dayalı takipte itiraz süreleri kanunda düzenlenmiştir ve bunlar tahkim takviminden bağımsız işler. İki takvimin aynı sayfada tutulması, en sık görülen hak kaybını önler.
Hakem Kararı Sonrası
Hakem kararı verildiğinde iş bitmez. Kararın icra edilebilirliği ve karara karşı iptal yolunun kullanılıp kullanılmayacağı ayrı bir değerlendirme gerektirir. İptal sebepleri sınırlı sayıdadır ve esasa ilişkin memnuniyetsizlik tek başına sebep oluşturmaz; bu nedenle iddiaların tahkim aşamasında eksiksiz ileri sürülmesi kritik önemdedir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Sözleşme metnindeki tahkim kaydının lafzı, senedin türü ve tarafların tacir sıfatı sonucu esaslı biçimde değiştirebileceğinden, adım atmadan önce sözleşme ve senedin birlikte incelenmesi gerekir.