Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklarda tahkim, gizlilik ve hız avantajı sunar; ancak yanlış kurgulanmış bir tahkim şartı, uyuşmazlığı çözmek yerine yıllarca süren bir yetki tartışmasına dönüştürebilir. TTK ve TBK hükümleri çerçevesinde, şirket içi uyuşmazlıklarda tahkim yolunun sınırları ve delil stratejisi aşağıda inceleniyor.
Her şirket uyuşmazlığı tahkime elverişli değildir
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konular tahkime götürülebilir. Buna karşılık genel kurul kararlarının iptali, şirketin feshi ya da sicil işlemlerine ilişkin bazı talepler bakımından tahkime elverişlilik tartışmalıdır. Esas sözleşmeye konulan bir tahkim kaydının pay sahiplerinin tamamını bağlayıp bağlamayacağı da ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle uyuşmazlık doğduğunda ilk soru esasa değil, doğru merciin hangisi olduğuna yönelmelidir.
Tahkim şartını okurken kontrol edilecekler
- Şartın hangi sözleşmede yer aldığı ve kapsamının hangi uyuşmazlıkları içerdiği
- Hakem sayısı ve seçim usulünün açık biçimde düzenlenip düzenlenmediği
- Tahkim yeri, dili ve uygulanacak usul kurallarının belirlenmiş olması
- Pay devri hâlinde şartın yeni pay sahibine geçip geçmediği
Bu unsurlardan biri eksik veya çelişkili olduğunda, karşı taraf yetki itirazıyla süreci baştan durdurabilir.
Delil toplamanın tahkime özgü zorluğu
Tahkim yargılamasında hakem kurulunun üçüncü kişiler üzerinde doğrudan zorlayıcı yetkisi sınırlıdır. Şirket defterleri ortağın elinde değilse, ticari kayıtların incelenmesi ve bilgi alma hakkının kullanılması yolları önceden işletilmelidir. Özel denetim talebi, genel kurul gündemine ilişkin yazışmalar ve pay defteri kayıtları; tahkim başlamadan önce toplanması gereken belgelerdir. Yargılama başladıktan sonra bu belgelere erişim çok daha zordur.
Süre bakımından iki ayrı risk
Birinci risk, uyuşmazlığın esasına ilişkin hak düşürücü sürelerdir. Genel kurul kararlarının iptali gibi istemler kısa sürelere tabidir ve bu süre, tahkim mi mahkeme mi tartışması yapılırken işlemeye devam eder. Yanlış mercie yapılan başvuru, süreyi koruma bakımından her zaman güvence sağlamaz. İkinci risk ise tahkim sürecinin kendi takvimidir: hakem seçimi, itiraz ve karar verme süreleri usul kurallarına bağlıdır ve bu sürelere uyulmaması iptal sebebi doğurabilir.
Karar sonrası aşamayı baştan planlamak
- Hakem kararının icra edilebilirliği için gereken adımları önceden belirleyin.
- İptal davası ihtimaline karşı usule ilişkin tüm itirazları yargılama sırasında tutanağa geçirin.
- Yabancılık unsuru varsa tanıma ve tenfiz aşamasının gereklerini sözleşme aşamasında dikkate alın.
- Kararın kapsamı dışında kalacak talepleri baştan ayırın.
Ortaklık uyuşmazlıklarında yetki tartışması, esasa ilişkin haklı olmayı tek başına anlamsız kılabilir. Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; şirket türü ve esas sözleşmedeki düzenlemeler sonucu doğrudan etkileyeceğinden, uyuşmazlık doğar doğmaz hukuki değerlendirme almanız uygun olur.