Ticari sözleşmelere tahkim şartı çoğu zaman imza aşamasında standart bir madde olarak eklenir; uyuşmazlık doğduğunda ise tarafların elindeki tek yol haritasına dönüşür. TTK ve TBK ekseninde kurulan bir ilişkide tahkime gidilecekse planlamanın merkezinde tek bir soru vardır: hangi süre ne zaman işlemeye başlar ve hangisi kaçırıldığında talep hakkı bütünüyle sona erer?
Önce tahkim şartının kendisi denetlenir
Süre planı yapmadan önce tahkim şartının kapsamı okunmalıdır. Şart yalnızca sözleşmenin ifasına mı yoksa kuruluş, fesih ve haksız fiil kaynaklı talepleri de kapsayacak şekilde mi yazılmış? Kurumsal tahkim mi, ad hoc tahkim mi öngörülmüş? Bu ayrım, başvurunun hangi kuruma ve hangi kurallara göre yapılacağını, dolayısıyla ilk günün ne zaman başladığını doğrudan belirler. Kapsam dışı kalan bir talep için tahkime başvurulduğunda geçen zaman, mahkeme yolundaki süreleri koruyucu etki doğurmayabilir.
Takvimi başlatan olay hangisi
Ticari uyuşmazlıklarda birden çok saat aynı anda işler ve çoğu kez farklı günlerde başlar:
- Sözleşmenin kendi içinde öngördüğü ihbar veya itiraz süresi
- Ayıp bildirimi ve muayene yükümlülüğüne bağlı süreler
- Tahkim kurallarının cevap dilekçesi ve hakem seçimi için tanıdığı süreler
- Maddi hukuktan doğan zamanaşımı süresi
Bunlardan yalnızca biri hak düşürücü nitelikteyse, diğerlerine uyulmuş olması sonucu kurtarmaz. Bu nedenle tek bir tabloda her sürenin başlangıç olayı, dayanağı ve niteliği (zamanaşımı mı, hak düşürücü mü, sözleşmesel mi) ayrı sütunlarda tutulmalıdır.
Sözleşmesel ön koşulların gizlediği risk
Çok aşamalı uyuşmazlık maddelerinde tahkim öncesi görüşme veya uzman değerlendirmesi şartı öngörülmüş olabilir. Bu ön basamak atlanarak doğrudan tahkime gidildiğinde hakem heyeti talebi bu aşamada değerlendirmeyebilir; dosya geri döndüğünde ise sözleşmesel bildirim süresi çoktan dolmuş olabilir. Ön koşul basamakları da takvime, bitiş günü değil başlangıç günü esas alınarak işlenmelidir.
Belge akışını süreyle birlikte kurgulamak
Tahkimde delil sunumu genellikle dar zaman dilimlerine sıkışır. Sözleşme nüshaları, ek protokoller, sipariş ve teslim kayıtları, yazışmalar ve mutabakat belgeleri, talep dilekçesi yazılmadan önce kronolojik olarak dizilmelidir. Elektronik yazışmaların kaynağı ve bütünlüğü tartışmaya açıksa, bunun ispatına ilişkin hazırlık da aynı takvime yerleştirilir.
Kararın sonrası da plana dahildir
Usul planı hakem kararıyla bitmez. Karara karşı iptal yoluna başvurma ve kararın icra edilebilirliğini sağlama aşamaları için de ayrı ve kısa süreler işler. Bu aşamaları en baştan takvime koymak, karar elde edildikten sonra yaşanan zaman kaybını önler.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her sözleşmenin metni ve uyuşmazlığın seyri farklı sonuçlar doğurabilir. Tahkim şartınızın kapsamı ve süre hesabı konusunda karar vermeden önce dosyanızın belgeleriyle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.