Anonim ve limited şirketlerde ortaklar arasındaki çekişme genellikle bir gecede patlak vermez; imza yetkisinin tek elde toplanması, genel kurul çağrısının usulsüz yapılması, şirket kayıtlarının ortaktan saklanması gibi adımlarla ilerler. Karşı taraf hızlı davrandığında, ortağın elinde kalan tek pratik araç ihtiyati tedbir olur. Bu rehber, TTK kapsamındaki şirket içi uyuşmazlıklarda tedbir talebinin en sık nerede boşa gittiğini, yani talebin yanlış mercie yöneltilmesini önlemeye odaklanır.
Dilekçeyi Yazmadan Önce Netleşmesi Gereken Üç Soru
- Korunmak istenen menfaat şirketin tüzel kişiliğine mi, yoksa ortağın kişisel hakkına mı ait? Bu ayrım hem davacı sıfatını hem de mahkemeyi belirler.
- Talep, mevcut durumun dondurulmasına mı (pay devrinin sicile işlenmemesi, banka hesabından tasarrufun sınırlanması) yoksa bir işlemin geçici olarak yaptırılmasına mı yönelik?
- Tedbir esas davadan önce mi isteniyor? Dava açılmadan alınan tedbirlerde, kanunda öngörülen kısa süre içinde esas hakkında dava açılmazsa karar kendiliğinden ortadan kalkar; bu süre takvime ilk yazılması gereken kalemdir.
Talep Türüne Göre Doğru Kapı
- Genel kurul veya yönetim kurulu kararının iptali ile bu davaya bağlı yürütmenin geri bırakılması talepleri, kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine aittir.
- Ticaret sicil kaydına ilişkin bir tescil talebinin reddi söz konusuysa izlenecek yol sicil müdürlüğü işlemine karşı öngörülen itiraz yoludur; doğrudan tedbir dilekçesi vermek zaman kaybettirir.
- Ortaklıktan çıkma, çıkarma ve haklı sebeple fesih talepleri esasa ilişkindir; tedbir bunların yanında talep edilir, bunların yerine geçmez.
- Vadesi gelmiş bir para alacağı için istenen şey aslında ihtiyati haciz olabilir. İki kurumu karıştırmak, dosyanın görevsizlikle değil ama talebin nitelendirme hatasıyla reddiyle sonuçlanır.
Başvuru Öncesi Kontrol Listesi
- Şirket merkezinin sicildeki güncel adresi çıkarıldı mı; taraf teşkili için temsil yetkisi son sicil gazetesinden doğrulandı mı?
- Yaklaşan ve telafisi güç zararı somutlaştıran belge (devir sözleşmesi taslağı, çağrı ilanı, banka yazışması) dilekçeye eklendi mi?
- Talep sonucu ölçülebilir yazıldı mı? Şirket işleyişini tümüyle durduran genel ifadeler yerine, hangi işlemin hangi kapsamda sınırlanacağı tek tek belirtilmelidir.
- Teminat tutarı için ödeme kapasitesi önceden planlandı mı; teminat yatırılmazsa kararın uygulanmayacağı hesaba katıldı mı?
Karardan Sonrası: İtiraz ve Uygulama
Tedbir kararı kendiliğinden sonuç doğurmaz; kararın uygulanması için kanunda öngörülen kısa süre içinde işlem başlatılmalı, sicile veya bankalara yazı yazdırılmalıdır. Karşı taraf, tedbire itiraz ederek kaldırılmasını isteyebilir; bu nedenle ilk dilekçedeki gerekçe, itiraz duruşmasında savunulabilecek kadar sağlam kurulmalıdır. Tedbir sonradan haksız çıkarsa, ondan doğan zarardan talep edenin sorumlu olacağı da baştan tartılmalıdır.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Şirketin türü, esas sözleşmedeki özel düzenlemeler ve olayın zamanlaması sonucu değiştirebileceğinden, dosyanızın ayrıntılarını bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.