Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda hız belirleyicidir; ancak hız uğruna talebin adının yanlış konulması, koruma sağlamak yerine zaman kaybettirir. TTK ve 6102 sayılı düzenleme senedin şeklî unsurlarını, TBK ise altta yatan borç ilişkisini belirler. Aşağıdaki çerçeve, geçici hukuki koruma talebini doğru kapıya yöneltmek içindir.
Talebin adını doğru koymak
Para alacağının güvence altına alınması amacıyla başvurulacak yol kural olarak ihtiyati hacizdir; ihtiyati tedbir ise çekişmeli bir hak veya şeyin mevcut durumunun korunmasına yöneliktir. Çek veya senetten doğan bir para alacağı için tedbir talep edilmesi, talebin reddine veya nitelendirme tartışmasına yol açabilir. Buna karşılık senedin iptali, ciro zincirinin tartışıldığı ya da senedin üçüncü kişiye devrinin engellenmesinin istendiği hallerde tedbir gündeme gelebilir. İki talebin teminat ve tamamlayıcı işlem rejimi de farklıdır.
Kambiyo takibinde itirazın yeri
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda borçlunun itirazı, genel ilamsız takipten farklı olarak icra dairesine değil icra mahkemesine yöneltilir ve kısa bir süreye tabidir. Ayrıca itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma için ayrıca karar alınması gerekir. Bu ayrımın gözden kaçması, borçlu tarafında haciz işlemlerinin ilerlemesine yol açar. Senetteki imzaya itiraz ile borca itirazın sonuçları da birbirinden farklıdır.
Senedin şeklî unsurları ilk kontrol noktasıdır
Bir belgenin kambiyo senedi sayılabilmesi kanunda aranan unsurların tamamını taşımasına bağlıdır. Vade, keşide yeri, tutar ve imza gibi unsurlardaki eksiklik, belgeyi kambiyo senedi olmaktan çıkarabilir ve takibin dayanağını ortadan kaldırabilir. Bu inceleme hem alacaklı hem borçlu tarafından takip başlamadan önce yapılmalıdır; alacaklı için yol seçimini, borçlu için savunmanın omurgasını belirler.
Talep öncesi kontrol listesi
- Alacak para alacağı mı, yoksa bir hakkın korunması mı isteniyor?
- Senedin şeklî unsurları eksiksiz mi, ciro zinciri kesintisiz mi?
- Teminat miktarı ve yatırılma zamanı planlandı mı?
- Karar alındıktan sonra uygulanması için öngörülen süreler takvime işlendi mi?
- Ticari nitelikteki ana talep için zorunlu arabuluculuk aşaması dikkate alındı mı?
Menfi tespit ve karşı hamle
Borçlu tarafında, senedin dayanağı olan ilişkinin hiç doğmadığı veya sona erdiği iddiası menfi tespit davasıyla ileri sürülür. Bu dava tek başına takibi durdurmaz; icranın durdurulması için ayrı bir talep ve teminat gündeme gelir. Ödeme yapıldıktan sonra ise talep, istirdat davasına dönüşür. Hangi aşamada olunduğu, hangi davanın açılacağını doğrudan belirlediğinden, ödeme ile dava arasındaki sıra dikkatle kurulmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; senedin niteliği ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Talep hazırlamadan önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.