Çek ve senede dayalı alacaklarda taraflar çoğu zaman doğrudan kambiyo takibine yönelir; uyuşmazlık dava boyutuna taşındığında ise ticari davalarda arabuluculuk dava şartı gündeme gelir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı sayar. Buradaki asıl risk, hangi başvurunun bu şarta tabi olduğunun karıştırılması ve dosyanın esasa girilmeden reddedilmesidir.
Takip ile dava arasındaki sınır
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip başlatmak için arabuluculuk şartı aranmaz; ihtiyati haciz talebi de bu şarta bağlı değildir. Buna karşılık senede dayalı bir alacağın mahkemede talep edilmesi, ödemeden sonra doğan sebepsiz zenginleşme istemleri ve tazminat talepleri kural olarak şartın kapsamındadır. İtirazın iptali gibi takip hukuku kökenli davalarda ise talebin niteliği belirleyici olduğundan, dilekçe yazılmadan önce bu nitelendirmenin yapılması gerekir.
Senedin kendisinden kaynaklanan itiraz başlıkları
- Zorunlu şekil şartlarının senet metninde eksiksiz bulunup bulunmadığı
- İmzaya itiraz ile borca itirazın farklı usullere tabi olması
- Beyaz cirodaki yetkinin ve devir zincirinin izlenebilirliği
- Bedelsizlik iddiasında ispat yükünü kimin taşıdığı
- İbraz sürelerinin ve keşide tarihinin doğru okunması
Arabuluculuk aşamasını verimli kullanmak
Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk çoğu zaman aşılması gereken bir formalite gibi görülür; oysa senede dayalı alacaklarda taraflar arasındaki cari hesap ilişkisi masada çözülebilecek niteliktedir. Bu nedenle görüşmeye giderken hesap dökümü, teslim belgeleri ve yazışmaların derli toplu sunulması işe yarar. Anlaşma sağlanırsa düzenlenen belgenin icra edilebilirliği ayrıca gözetilmeli, anlaşmama hâlinde ise son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi unutulmamalıdır.
Süreci kurarken izlenecek sıra
- Alacağın kaynağı ve talebin hukuki niteliği belirlenir.
- Şartın kapsamında olup olmadığı bu nitelendirmeye göre saptanır.
- Zamanaşımı ve ibraz sürelerinin durumu ayrıca hesaplanır.
- Gerekiyorsa teminat ve ihtiyati haciz seçenekleri önden değerlendirilir.
- Görüşmenin sonucu ne olursa olsun tutanak dosyaya konulur.
Kambiyo hukuku biçimsel kurallara sıkı biçimde bağlı olduğundan, senedin metni ve takibin türü sonucu belirleyici biçimde değiştirebilir. Elinizdeki belgeyi ve takip aşamasını birlikte gösteren bir inceleme yaptırmadan adım atmamak, usulden kaynaklanan kayıpları önler.