Ticari uyuşmazlıkların önemli bir kısmı esasa girilmeden, yetki ya da görev itirazıyla ilk aşamada tıkanır. Oysa bu risk sözleşme imzalanırken tek paragrafla yönetilebilir. TTK ve 6102 sayılı Kanun ile TBK hükümleri birlikte okunduğunda, yetki kaydının kim tarafından, hangi sıfatla ve hangi kapsamda kararlaştırıldığı belirleyici hale gelir.
Yetki Kaydı Herkes İçin Geçerli Değildir
Yetki sözleşmesi, kural olarak tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir. Karşı taraf tacir sıfatını taşımıyorsa, sözleşmeye konulan yetki kaydı beklenen sonucu doğurmaz. Bu nedenle sözleşme öncesinde ticaret sicil kaydının kontrol edilmesi, sonradan yürütülecek uzun bir yetki tartışmasını baştan bitirir. Ayrıca kesin yetki kuralının bulunduğu hallerde tarafların anlaşmasıyla başka bir mahkemenin yetkili kılınamayacağı gözden kaçırılmamalıdır.
Münhasır mı, Yanında mı?
Yetki sözleşmesinde aksi açıkça kararlaştırılmadıkça, seçilen mahkeme münhasıran yetkili sayılır. Yani genel yetkili mahkemede dava açma imkanı ortadan kalkabilir. Sözleşmede alacaklının dilerse genel yetkili mahkemeye de başvurabileceği yönünde bir kayıt bulunması, uygulamada esnekliği koruyan basit ama etkili bir çözümdür.
Görev Kuralı Anlaşmaya Kapalıdır
Asliye ticaret mahkemesinin görevi kamu düzenindendir ve taraf iradesiyle değiştirilemez; mahkeme bunu kendiliğinden gözetir. Bu nedenle sözleşmeye görevli mahkemeyi belirleyen bir hüküm konulması sonuç doğurmaz. Bir diğer sık hata, tahkim şartı ile yetki kaydının aynı metinde çelişik biçimde yer almasıdır; bu durumda hangi iradenin üstün tutulacağı tartışması davanın kendisinden uzun sürebilir.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Karşı tarafın tacir sıfatını ve temsil yetkisini sicilden doğrulayın.
- Yetki, tahkim ve uygulanacak hukuk kayıtlarının birbiriyle çelişmediğini kontrol edin.
- Ticari davalarda konusu para alacağı olan taleplerde arabuluculuk dava şartını atlamayın.
- Yetki itirazının ilk itiraz olduğunu ve cevap süresinde ileri sürülmesi gerektiğini not edin.
- Genel işlem koşulu denetimine takılabilecek tek yanlı kayıtları gözden geçirin.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşme metninizin bütünü, ticari teamül ve taraflar arasındaki önceki uygulama sonucu etkileyebileceğinden, uyuşmazlık öncesinde hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.