Tahkim şartı, sözleşmenin sonuna eklenen standart bir cümle olarak görüldüğünde uyuşmazlık çıktığında en çok tartışılan hükme dönüşür. TTK ve 6102 sayılı Kanun kapsamındaki ticari ilişkilerde, TBK kaynaklı genel sözleşme hükümleriyle birlikte değerlendirilmesi gereken bu şart, yalnızca uyuşmazlığın nerede çözüleceğini değil, sürecin hızını ve maliyetini de belirler.
Şartın geçerliliği önce yazım biçiminde aranır
Tahkim iradesinin tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta ve yazılı olması beklenir. Uygulamada geçersizlik ya da tartışma doğuran tipik yazımlar şunlardır: hem tahkime hem mahkemeye gidilebileceğini söyleyen çift yönlü hükümler, kurum adının eksik veya yanlış yazılması, tahkim yerinin belirtilmemesi ve uygulanacak usul kurallarının hiç gösterilmemesi. Bu belirsizlikler, esas uyuşmazlık görüşülmeden önce aylarca sürebilen bir yetki tartışması yaratır.
Kapsam sorunu: hangi uyuşmazlık tahkime gider?
- Sözleşmeden doğan talepler ile sözleşme dışı sorumluluk talepleri aynı şartın kapsamında olmayabilir.
- Sözleşmenin geçersizliği iddiası ileri sürüldüğünde tahkim şartının akıbeti ayrıca değerlendirilir.
- Tarafların iradesine bırakılmayan konular tahkime elverişli olmayabilir; bu husus baştan kontrol edilmelidir.
- Çerçeve sözleşme ile alt sözleşmeler farklı hükümler taşıyorsa, hangisinin öncelikli olduğu açıkça yazılmalıdır.
Tahkim itirazı zamanında ileri sürülmezse
Karşı taraf tahkim şartına rağmen mahkemede dava açtığında, tahkim itirazının usul hukukunun öngördüğü ilk aşamada ileri sürülmesi gerekir. Bu aşama geçtikten sonra yapılan itiraz, çoğu zaman sonuç doğurmaz ve taraf farkında olmadan mahkeme yolunu kabul etmiş sayılabilir. Dava dilekçesi tebliğ alındığında ilk kontrol edilmesi gereken hususlardan biri budur.
Müzakere aşaması için kontrol listesi
- Tahkim kurumu, kural seti, tahkim yeri ve dili tam olarak yazılır.
- Hakem sayısı ve seçim yöntemi belirlenir; tek hakem ile üç hakem arasındaki maliyet farkı sözleşme değeriyle karşılaştırılır.
- Geçici hukuki koruma taleplerinin mahkemeden istenip istenemeyeceği açıkça düzenlenir.
- Kararın icra edilebilirliği, karşı tarafın malvarlığının bulunduğu ülke bakımından önceden değerlendirilir.
- Gizlilik ve masrafların paylaşımı hükümleri ayrı fıkralarda gösterilir.
Sonuç
Tahkim şartı, sözleşme imzalanırken en az fiyat ve teslim hükümleri kadar dikkat ister; çünkü etkisi ancak ilişki bozulduğunda görülür. Sözleşme taslağındaki bu hükmün ticari beklentiyle uyumlu olup olmadığının imza öncesinde hukuki değerlendirmeye tabi tutulması, sonradan yaşanacak yetki tartışmalarını büyük ölçüde azaltır.