Elinde ödenmemiş bir çek veya bono bulunan alacaklının en çok zaman kaybettiği yer, alacağın varlığı değil; hangi yolun hangi sırayla işletileceğidir. Bu rehber çek ve senet uyuşmazlıklarında ticari dava şartının takvime nasıl yerleştirileceğini ele alır ve usule aykırı bir adımın alacağı nasıl zayıflattığını gösterir.
Dava Şartı Olan Arabuluculuğu Atlamanın Bedeli
Ticari nitelikteki alacak ve tazminat davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu adım tamamlanmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Ret kararı yalnızca emek kaybı değildir: yeniden başlanan süreçte karşı taraf bu arada mal kaçırabilir, senedin zamanaşımı bir adım daha yaklaşır. Bu nedenle arabuluculuk başvurusu, dosyanın en başında yapılacak iş listesine yazılmalıdır.
Kambiyo Senedinde Şekil, Süreyi Belirler
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu çek ve bonoda bulunması zorunlu unsurları sayar. Unsurlardan biri eksikse belge kambiyo senedi vasfını yitirir ve elinizdeki kâğıt, çoğu zaman yalnızca adi bir yazılı delile dönüşür. Bu ayrım pratik olarak şunu belirler: kambiyo senetlerine mahsus hızlı takip yolundan yararlanılabilir mi, yoksa genel hükümlere göre mi ilerlenecektir. Planı kurmadan önce senedin ön ve arka yüzü, ciro silsilesiyle birlikte incelenmelidir.
Süre Planında Ayrı Ayrı İşleyen Saatler
- Çekin ibraz süresi ve karşılıksızlık kaydının alınma tarihi
- TTK'da öngörülen kısa kambiyo zamanaşımı süreleri
- Temel ilişkiye, yani sözleşmeye dayalı talebin kendi zamanaşımı
- Arabuluculuk sürecinin başlangıç ve son tutanak tarihi
- Takibe itiraz edilmesi hâlinde itirazın kaldırılması için tanınan süre
Usule Aykırı İşlemin Somut Görünümleri
Uygulamada en çok karşılaşılan hatalar, arabuluculuk son tutanağının dava dilekçesine eklenmemesi, tutanakta uyuşmazlık konusunun dava konusundan farklı yazılması, ciro yoluyla devralınan senette devir zincirinin belgelenmemesi ve karşılıksızlık şerhi ile ibraz tarihi arasındaki tutarsızlığın giderilmemesidir. Bunların her biri esasa girilmeden dosyayı geri döndürebilir.
Alacağın Yanında Teminatı da Düşünmek
Senedin varlığı tek başına tahsili garanti etmez. Borçlunun malvarlığı hareketliyse, dava veya takip yanında ihtiyati haciz talebinin aynı anda değerlendirilmesi gerekir. 6098 sayılı Borçlar Kanunu kapsamındaki temel ilişki de ihmal edilmemelidir; kambiyo yolu kapansa dahi sözleşmeye dayalı talep ayakta kalabilir. İki yolu paralel kurgulamak, tek yolun tıkanması hâlinde dosyayı ayakta tutar.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Senedin türü, tarafların tacir sıfatı ve ibraz kayıtları sonucu doğrudan etkilediğinden, adım atmadan önce belgelerin bir hukukçuyla birlikte incelenmesi tavsiye edilir.