Ticari ilişkilerde uyuşmazlığın sonucunu belirleyen şey çoğu zaman sözleşmenin esasa ilişkin maddeleri değil, ihtilaf çıktığında hangi belgenin delil sayılacağını düzenleyen hükümlerdir. Delil sözleşmesi, tarafların ispat rejimini önceden şekillendirmesine imkân tanır; ancak sınırları aşıldığında hükümsüz kalır ve taraf kendini delilsiz bulabilir.
Delil Sözleşmesinin Sınırı Nerede Biter
HMK, tarafların belirli bir vakıanın yalnızca belirli delillerle ispat edilmesini kararlaştırmasına izin verir. Buna karşılık kanunun kesin delil saydığı hâlleri bertaraf eden, tarafı ispat imkânından tümüyle yoksun bırakan ya da hâkimin takdir alanını ortadan kaldıran düzenlemeler geçerlilik kazanmaz. Sözleşmeye tanık deliline tümüyle kapı kapatan bir hüküm konulmuşsa, bunun somut uyuşmazlıkta ne kadar ayakta kalacağı baştan öngörülmelidir.
Elektronik Kayıtların Sözleşmeyle Konumlandırılması
TTK kapsamındaki ticari ilişkilerde sipariş, teyit ve mutabakat akışı büyük ölçüde elektronik ortamdadır. Sözleşmede aşağıdaki noktaların açıkça düzenlenmesi ispat aşamasını kolaylaştırır:
- Bildirimlerin hangi e-posta adresleri veya KEP hesapları üzerinden yapılacağı
- Sistem kayıtlarının ve mutabakat mektuplarının delil değeri
- İtiraz edilmeyen hesap ekstresinin hangi süre sonunda kabul sayılacağı
- Yetkili temsilcinin kim olduğu ve imza sirkülerindeki değişikliklerin bildirimi
Ticari Defterlerle İlişkisi
Ticari defterlerin sahibi lehine delil olabilmesi, defterlerin usulüne uygun tutulması ve açılış kapanış onaylarının tam olması koşuluna bağlıdır. Delil sözleşmesi ne kadar özenli kaleme alınırsa alınsın, defter düzeni bozuk bir işletme ispat avantajını fiilen kullanamaz. Bu nedenle sözleşme metni ile muhasebe pratiği birlikte gözden geçirilmelidir.
Dava Öncesi Usul Planı
- Sözleşmedeki delil, yetki ve tahkim kayıtları birlikte okunur; çelişki varsa öncelik sırası belirlenir.
- Ticari davalarda dava şartı olan arabuluculuk basamağı takvime alınır.
- İhtar ve temerrüt bildirimleri sözleşmede kararlaştırılan usule uygun gönderilir.
- Elektronik kayıtlar bütünlüğü bozulmadan, meta verileriyle birlikte muhafaza edilir.
- Karşı tarafın dayanacağı belgeler öngörülerek karşı delil listesi hazırlanır.
Sözleşme Yazarken Kaçınılması Gerekenler
Delil hükmünü tek cümleyle geçiştirmek, tebligat adresini güncellememek ve yetki kaydını genel geçer ifadelerle kurmak, uyuşmazlık çıktığında en çok pişmanlık yaratan tercihlerdir. Usule aykırı işlem riski çoğu zaman sözleşmenin imzalandığı gün doğar, dava açıldığı gün fark edilir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sözleşmenizin metni ve ticari ilişkinin akışı farklı sonuçlar doğurabileceğinden, imza öncesinde veya ihtilafın ilk aşamasında hukuki destek alınması yerinde olacaktır.