Ticari bir sözleşme ihtilafında kararın kendisi kadar, karar çıkana dek karşı tarafın ne yapabildiği önemlidir. İhtiyati tedbir bu boşluğu kapatmak için vardır; ancak tedbir dosyası esas davadan farklı bir mantıkla kurulur ve karardan sonra işleyen süreler oldukça kısadır. Bu rehber TTK, TBK ve HMK ekseninde tedbir talebini hazırlarken dikkat edilecek noktaları ele alır.
Yaklaşık ispat: tedbir dosyası esas davadan farklıdır
Tedbir aşamasında hakimden tam ispat değil, hakkın varlığının yaklaşık olarak ortaya konması beklenir. Bu, dosyaya daha az belge konacağı anlamına gelmez; aksine az sayıda ama doğrudan belge gerekir. Sözleşme metni, ekleri, teslim ve kabul tutanakları, ödeme kayıtları, fesih ya da ihtar yazıları ve karşı tarafın yazılı beyanları tedbir dosyasının çekirdeğini oluşturur. Ayrıca tedbir istenmezse doğacak zararın neden sonradan giderilemeyeceği somut olarak anlatılmalıdır: teminatın nakde çevrilmesi, markanın kullanılmaya devam edilmesi, malın üçüncü kişiye devri gibi geri alınması güç sonuçlar.
Karardan sonra işleyen kısa süreler
Tedbir kararı alınmakla iş bitmez. Kanun, kararın uygulanması için icra dairesine ya da ilgili mercie başvurulmasını kısa bir süreye bağlamıştır; bu süre kaçırıldığında karar kendiliğinden etkisini yitirebilir. Aynı şekilde dava açılmadan önce alınan tedbirlerde, esas davanın kanunda öngörülen kısa süre içinde açılması gerekir. Bu iki tarih, karar elinize geçtiği gün takvime işlenmelidir. Karşı taraf bakımından da itiraz süresi kararın tebliğinden ya da uygulandığı tarihten itibaren işler; itiraz dilekçesinde teminatın yetersizliği ve şartların oluşmadığı ayrı ayrı tartışılmalıdır.
Teminat ve tazminat riski
- Teminatın türü ve tutarı, tedbirin karşı tarafta doğuracağı muhtemel zarara göre belirlenir; nakit yerine kesin teminat mektubu tercih edilebilir.
- Haksız çıkma halinde karşı tarafın tazminat talep edebileceği unutulmamalı; tedbirin kapsamı gereğinden geniş istenmemelidir.
- Talep, ölçülebilir biçimde yazılmalıdır: hangi hesaptaki hangi tutar, hangi taşınmaz, hangi ürün grubu.
Yetki, tahkim şartı ve usule aykırı işlem
- Sözleşmede tahkim şartı varsa tedbir talebinin nereye yöneltileceğinin baştan belirlenmemesi.
- Yetki sözleşmesi bulunmasına rağmen talebin başka yer mahkemesine sunulması.
- Ticari dava niteliğindeki para alacaklarında dava şartı arabuluculuğun atlanması.
- Tedbir kararının kapsamı dışına çıkan bir işlemin icra aşamasında talep edilmesi.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin türü, teminat yapısı ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Tedbir talebinde bulunmadan önce sözleşme ve yazışma dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz, hem kapsamın hem teminatın doğru belirlenmesini sağlar.