Ticari sözleşmeden doğan alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında dosyanın kaderi çoğu zaman iki noktada belirlenir: dava şartı arabuluculuk adımının usulüne uygun tamamlanıp tamamlanmadığı ve ticari defterlerle yazışmaların ispat gücünün doğru kurgulanıp kurgulanmadığı. Bu rehber, TTK ve TBK ekseninde ikisini birlikte ele alır.
Dava Şartının Kapsamı ve Sık Yapılan Usul Hatası
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuğu ticari davalarda dava şartı olarak düzenlemiştir. İhtiyati haciz, ihtiyati tedbir ve tespit talepleri gibi istemler bu zorunluluğun dışındadır. Bir dilekçede hem para alacağı hem de eda dışı talep birlikte ileri sürüldüğünde arabuluculuk yalnızca para talebi yönünden aranır; bu ayrımın gözden kaçması, dilekçenin tamamının usulden reddi tartışmasını doğurur.
Taraf ve unvan kontrolü
Arabuluculuk başvurusunun ticaret sicilindeki güncel unvana ve adrese göre yapılması gerekir. Unvan değişikliği, birleşme veya tür değiştirme sonrasında eski unvana yönlendirilen başvuru, tutanağın karşı tarafı bağlamadığı itirazına açık hâle gelir.
Ticari Defterlerin İspat Değeri
- Defterlerin usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış olması aranır.
- Sahibi lehine delil oluşturması, karşı tarafın kayıtlarıyla çelişmemesine bağlıdır.
- Fatura, irsaliye, banka dekontu ve cari hesap mutabakatı ayrı bir destek katmanı oluşturur.
- Faturaya süresinde itiraz edilip edilmediği, sözleşme metni kadar belirleyici olabilir.
Yazışma ve Temerrüt Zinciri
Sözleşme ihlali iddiasında yalnızca sözleşme metni değil, ifa sürecinde üretilen yazışmalar da esaslıdır. Sipariş onayları, teslim tutanakları, elektronik posta ve mesajlaşma kayıtları tarih sırasına dizildiğinde ifa engelinin hangi tarafta doğduğu görünür hâle gelir. Temerrüt ihtarının içeriği, verilen ek sürenin makul olup olmadığı ve aynen ifa mı yoksa dönme mi talep edildiği, sonraki tazminat kaleminin dayanağını oluşturur.
Uyuşmazlığın Gideceği Merci
Sözleşmede tahkim şartı veya yetki kaydı bulunup bulunmadığı, arabuluculuk başvurusundan önce kontrol edilmelidir. Geçerli bir tahkim şartı varken devlet mahkemesine açılan dava usulden reddedilir; yetki kaydının tacirler arasında geçerli biçimde kurulup kurulmadığı ise ayrı bir incelemeyi gerektirir.
Yukarıdaki değerlendirme genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenizin metni ve ticari ilişkinin seyri sonucu tümüyle değiştirebilir. Adım atmadan önce belgelerinizi hukuki danışmanlıkla birlikte gözden geçirmeniz önerilir.