Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda tartışmanın esasına girilmeden önce çözülmesi gereken ilk soru, sürecin nerede yürütüleceğidir. Yetki itirazı zamanında ve usulüne uygun yapılmadığında, aleyhe olan bir yerde savunma yapma zorunluluğu doğar ve bu durum masraf kadar delil erişimini de etkiler. Bu rehber, TTK ve TBK çerçevesinde yetki tartışmasının senedin kendisinden nasıl kurulacağını ele alır.
Yetkiyi Belirleyen Unsur Senedin Metnidir
Kambiyo senetlerinde ödeme yeri, keşide yeri ve tarafların yerleşim yeri gibi kayıtlar yetki tartışmasının çıkış noktasını oluşturur. Bu nedenle itiraz hazırlanırken senedin ön ve arka yüzünün okunaklı bir örneği alınmalı, sonradan eklendiği izlenimi veren kayıtlar ayrıca not edilmelidir. Senette yer alan adres ile ticaret sicilindeki adresin farklı olması, sıklıkla gözden kaçan ancak itirazı destekleyen bir ayrıntıdır.
İtirazın Zamanı ve Biçimi
Yetki itirazı, ilk savunma ile birlikte ve hangi yerin yetkili olduğu açıkça gösterilerek yapılır; yalnızca yetkisizlik iddia edilip yetkili yer belirtilmediğinde itiraz sonuç doğurmayabilir. İtirazın esasa ilişkin savunmalarla aynı dilekçede yer alması mümkün olsa da, sıralamanın usulüne uygun kurulması gerekir. Süresi geçtikten sonra ileri sürülen yetki itirazı, haklı olsa dahi dinlenmez.
Kambiyo Vasfı Tartışması
- Senet üzerinde kanunun aradığı şekil şartlarının eksiksiz bulunup bulunmadığı
- Tarih ve tutar alanlarındaki tahrifat izleri
- Yazı ile rakam arasındaki uyumsuzluk
- Temsilci sıfatıyla atılan imzalarda yetkinin gösterilip gösterilmediği
- Boş imzalanan senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiası
Şekil şartlarındaki bir eksiklik senedin kambiyo vasfını etkileyebilir; bu durum takibin türünü ve dolayısıyla itiraz yollarını değiştirir. Bu nedenle inceleme, esasa ilişkin savunma hazırlanmadan önce yapılmalıdır.
İmza ve Bedelsizlik İddiasında Delil
İmzanın kendisine karşı çıkılıyorsa, karşılaştırmaya esas olacak imza örneklerinin hangi belgelerden alınacağı baştan belirlenmelidir. Senedin karşılıksız kaldığı ya da borcun ödendiği ileri sürülüyorsa, bu iddianın kural olarak yazılı belgeyle desteklenmesi beklenir; banka dekontları, ödeme açıklamaları ve taraflar arasındaki yazışmalar bu noktada belirleyici olur.
Ciro Zinciri ve İyiniyet
Senedin el değiştirdiği hallerde, ciro zincirinin düzgün olup olmadığı ve son hamilin senedi hangi koşullarda devraldığı ayrı bir inceleme konusudur. Devir tarihleri ile taraflar arasındaki ticari ilişkinin sona erme tarihi karşılaştırıldığında, savunmayı destekleyen tutarsızlıklar ortaya çıkabilir. Bu karşılaştırma için ticari yazışmaların ve cari hesap kayıtlarının tarih sırasıyla düzenlenmesi yeterlidir.
Bu açıklamalar genel çerçeve sunar. Her senedin metni ve taraflar arasındaki ilişki farklı sonuçlar doğurabileceğinden, elinizdeki belgeyle birlikte hukuki değerlendirme almanız uygun olur.