Taraflar arasındaki sözleşmede tahkim şartı bulunması, çek veya senetten doğan her talebin hakem önüne taşınacağı anlamına gelmez. Kambiyo senedi, dayandığı temel ilişkiden soyutlanmış bir belgedir; bu nedenle senedin takibi ile sözleşmeden doğan talepler farklı yollarda ilerleyebilir. TTK ve TBK ekseninde kurulacak stratejide ilk iş, bu iki hattı birbirinden ayırmaktır.
Tahkim Şartı Hangi Talebi Kapsar
Tahkim şartı kural olarak, taraflar arasındaki temel ilişkiye, yani mal satımı, bayilik veya hizmet sözleşmesine ilişkindir. Buna karşılık cebri icra devletin tekelindedir; hakem heyeti haciz uygulayamaz, ihtiyati haciz kararını infaz ettiremez. Senedin ödenmemesi hâlinde alacaklının takip başlatması ile karşı tarafın tahkim itirazı çoğu zaman aynı anda gündeme gelir ve bu kesişme doğru okunmazsa iki dosyada birden hak kaybı doğar.
Şekil Denetimi Tahkimden Önce Yapılır
TTK, kambiyo senetlerinde bulunması zorunlu unsurları belirlemiştir. Bu unsurlardan birinin eksikliği belgeyi kambiyo senedi olmaktan çıkarır ve elinizdeki evrak yalnızca adi bir yazılı delile dönüşür. Bu ihtimalde takip yolu, ispat rejimi ve hatta hangi merciin uyuşmazlığa bakacağı değişir. Dolayısıyla senet fotokopisi üzerinden değil, aslı üzerinden yapılacak bir şekil denetimi her stratejinin sıfırıncı adımıdır.
Delil Düzeni: Senedin Arkasındaki Hikâye
- Senedin hangi borç için verildiğini gösteren sipariş, irsaliye ve fatura zinciri
- Teminat kaydı iddiası varsa bunu destekleyen yazışma ve muhasebe kayıtları
- Cari hesap ekstreleri ve mutabakat yazıları
- Ciro silsilesi ve senedin kimden kime geçtiğini gösteren kayıtlar
- Ticari defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığına ilişkin inceleme talebi
Ticari defterler, usulüne uygun tutulmuş olmak kaydıyla sahibi lehine de delil oluşturabilir. Bu nedenle tahkim yargılamasında defter incelemesi talebi, çoğu zaman tanık beyanından daha belirleyicidir.
Usule Aykırı İşlem Riskinin Doğduğu Anlar
- Tahkim itirazının, yargılamanın ilerleyen aşamasında ve esasa cevaptan sonra ileri sürülmesi
- Hakem kurulunun oluşturulmasında sözleşmede öngörülen usulün atlanması
- Senedin aslının dosyaya sunulmaması ya da geri alınmadan takibin kapatılması
- Tahkim sürerken zamanaşımını kesecek işlemlerin ihmal edilmesi
- Hakem kararının icraya konulabilmesi için gereken adımların baştan planlanmaması
Kapanış Değerlendirmesi
Çek ve senet uyuşmazlıklarında tahkim, doğru kurgulandığında hızlı ve gizli bir çözüm sunar; yanlış kurgulandığında ise hem tahkim hem yargı yolunda vakit kaybına dönüşür. Sözleşme metniniz ve senedin fiziki durumu bu dengeyi tamamen değiştirebileceğinden, adım atmadan önce belgelerin bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.