Ticari bir sözleşmeden doğan alacak talebinde dilekçe hazırlamadan önce cevaplanması gereken üç soru vardır: uyuşmazlık ticari dava mıdır, arabuluculuk dava şartı kapsamına girer mi ve sözleşmedeki yetki veya tahkim kaydı hangi mercii bağlar. Bu sıralamanın bozulması, esasa hiç girilmeden verilen ret kararlarının başlıca sebebidir.
Önce Uyuşmazlığın Ticari Niteliği Belirlenir
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, hangi davaların ticari dava sayılacağını düzenler. Her iki tarafın da tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işletmeleriyle ilgili bulunması tipik haldir; ancak taraflardan biri tacir olmasa da kanunun saydığı bazı işlerden doğan davalar ticari sayılır. Bu belirleme görevli mahkemeyi tayin eder. Görev dava şartı olduğundan ve kamu düzenindendir; yanlış mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır ve dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için tanınan süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır.
Arabuluculuk Dava Şartının Kapsamı
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri dava şartı kapsamındadır.
- Sözleşmenin geçersizliğinin tespiti veya fesih gibi para alacağına yönelmeyen istemler bu kapsamda değerlendirilmez.
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri arabuluculuk şartına bağlı değildir; bunlar öncelikle istenebilir.
- Karşılık dava açılacaksa aynı şartın karşılık dava için de sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilmelidir.
- Birden fazla talebin bulunduğu dosyalarda hangi kalemin şarta tabi olduğu ayrı ayrı belirlenir.
Son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur. Eksiklik halinde verilen kesin süre içinde tamamlanmazsa dava usulden reddedilir.
Sözleşmedeki Yetki ve Tahkim Kayıtları
Tacirler arasındaki sözleşmelerde yetki kaydı geçerli olarak kurulabilir ve bu kayıt kural olarak yetkili mahkemeyi münhasır hale getirir. Sözleşmede tahkim şartı varsa, mahkemeye açılan davada karşı taraf süresinde tahkim itirazında bulunduğunda dava usulden reddedilir. Bu nedenle sözleşme metni, dilekçe yazımından önce yetki, tahkim, ihtar ve fesih hükümleri bakımından baştan sona okunmalıdır. Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümler bakımından Türk Borçlar Kanunu'nun denetim kuralları ayrıca değerlendirilir.
Dilekçe Öncesi Kontrol Listesi
- Sözleşmenin imza tarihi, ekleri ve sonraki değişiklik protokolleri bir arada toplanır.
- Fatura, irsaliye ve teslim kayıtları ile cari hesap ekstresi karşılaştırılır.
- Tacirler arasında yapılması gereken ihbar ve ihtarların usulüne uygun yapıldığı doğrulanır.
- Alacağın muaccel olduğu tarih ve zamanaşımı durumu belirlenir.
- Talep, belirli alacak mı belirsiz alacak mı olarak ileri sürüleceğine karar verilir.
Usulden Ret Kararından Sonra
Dava şartı yokluğu nedeniyle verilen ret kararı, uyuşmazlığın esasını çözmez. Eksiklik giderilerek dava yeniden açılabilir; ancak bu sırada zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemeye devam eder. Bu nedenle ret kararının hemen ardından eksik basamağın tamamlanması ve yeni dava için takvim kurulması gerekir.
Yukarıdakiler genel bilgi amaçlıdır. Sözleşme metni ve tarafların sıfatı sürecin tamamını değiştirebileceğinden, dava yoluna gitmeden önce dosyanın hukuki değerlendirmeden geçirilmesi önerilir.