Kambiyo senetleri hızlı takip imkânı sağladığı için, borçlu tarafın savunma alanı da o ölçüde dardır. TTK ve 6102 sayılı Kanun senedin şekil şartlarını, TBK ise temel ilişkiye dayalı def’ileri belirler. Taraflar arasında ayrıca bir delil sözleşmesi varsa, ispat serbestisi daha da sınırlanır ve itirazın kurgusu buna göre yapılmalıdır.
Şekil Şartı Denetimi Her Şeyden Önce Gelir
Senedin kambiyo vasfını taşıyıp taşımadığı, itirazın hangi hukuki zeminde yürüyeceğini belirler. Vasıf kaybı hâlinde takip yolunun kendisi tartışmalı hâle gelir. Bu nedenle keşide yeri ve tarihi, bedel kaydı, imza ve tutar yazımı gibi unsurlar dilekçe yazılmadan önce senet aslı üzerinden incelenmelidir.
Delil Sözleşmesinin İtiraza Etkisi
Sözleşmede yer alan bir delil kaydı, taraflardan birinin belirli bir olguyu yalnızca belirli araçlarla ispat edebileceğini öngörebilir. Uygulamada tartışma yaratan noktalar:
- Kaydın hangi uyuşmazlıkları kapsadığının açık yazılmaması
- Münhasır defter ve kayıt hükmünün karşı tarafı ispattan tamamen yoksun bırakması
- Tüketici konumundaki tarafa karşı ileri sürülmesi hâlindeki geçerlilik sorunu
- Elektronik yazışmaların kapsam dışı bırakılıp bırakılmadığı
- Kaydın senedin kendisine mi yoksa temel ilişkiye mi ait olduğu
Borca ve İmzaya İtirazın Ayrı Sonuçları
Kambiyo senetlerine özgü takipte imzaya itiraz ile borca itiraz farklı sonuçlar doğurur ve her ikisi de icra mahkemesine yapılır. İmza inkârı hâlinde inceleme bilirkişi marifetiyle yürütülür; itirazın haksız çıkması ek yaptırım riski taşır. Borca itirazda ise ödeme, takas veya temel ilişkideki ayıp iddiası belgeyle desteklenmelidir. Süre kısa olduğundan, senet aslının incelenmesi ve dilekçenin hazırlanması eşzamanlı yürütülmelidir.
Karşılıksız Çekte Paralel Süreç
- Karşılıksızdır işleminin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı kontrol edilir.
- İbraz süresine ve ibraz yerine ilişkin kayıtlar bankadan alınır.
- Şikâyet yolu ile icra takibi ayrı süreçler olarak takip edilir.
- Ciro zinciri, senedin kimden kime geçtiğini gösterecek şekilde çıkarılır.
- Ödeme yapılmışsa makbuz ve dekontların senetle bağlantısı belgelenir.
Ticari ilişkilerde senedin verilme amacı çoğu zaman teminattır; ancak bu iddia ileri sürülürken ispat aracının sözleşmeyle sınırlandırılmış olabileceği unutulmamalıdır. Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; senet metni ve sözleşme kaydı görülmeden kesin bir yol önerilmesi doğru olmaz, bu nedenle hukuki inceleme önerilir.