Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda alacaklının en büyük endişesi, takip sonuçlanmadan borçlunun malvarlığının erimesidir. Borçlu açısından ise en büyük risk, itiraz için tanınan sürenin son derece kısa olmasıdır. Aşağıda TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde çek ve senet dosyalarında geçici hukuki koruma ile itiraz adımları, usule aykırı işlem riski gözetilerek anlatılmıştır.
İhtiyati Haciz mi, İhtiyati Tedbir mi?
Uygulamada en sık yapılan kavram hatası budur. Para alacaklarının güvence altına alınması ihtiyati haciz yoluyla sağlanır; ihtiyati tedbir ise para alacağı dışındaki uyuşmazlıklarda, örneğin bir hakkın veya şeyin durumunun korunması amacıyla verilir. Çek ya da senede dayalı bir alacak için tedbir talep edilmesi, talebin doğrudan reddine yol açar. Vadesi gelmiş kambiyo senedine dayalı ihtiyati haciz taleplerinde teminat konusunda özel bir rejim uygulandığı da göz önünde bulundurulmalıdır.
Senedin Şekil Şartları İlk Savunmadır
Bir belgenin kambiyo senedi sayılabilmesi kanunda sayılan unsurları taşımasına bağlıdır. Bono bakımından senet metninde bono ya da emre yazılı senet ibaresinin bulunması, kayıtsız şartsız ödeme vaadi, düzenleme tarihi ve düzenleyenin imzası gibi unsurlar aranır. Bu unsurlardan birinin eksikliği, belgenin kambiyo senedi vasfını kaybetmesi sonucunu doğurur ve takibin türüne ilişkin şikâyet gündeme gelir.
Kambiyo Takibinde Beş Günlük Pencere
Kambiyo senetlerine mahsus takipte, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine borca veya imzaya itiraz edilebilir. Bu itiraz, genel haciz yolundaki itirazdan farklı olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma kararı ayrıca talep edilmelidir. Sürenin genel takiplerdeki yedi günle karıştırılması, uygulamada en sık rastlanan hak kaybı sebeplerindendir.
Menfi Tespit ve İcranın Durdurulması
Borçlu, senedin bedelsiz kaldığını veya borcun bulunmadığını ileri sürüyorsa menfi tespit davası açabilir. Takip başlamadan önce açılan dava ile takip başladıktan sonra açılan dava, icranın durdurulması bakımından farklı şartlara tabidir ve genellikle teminat gösterilmesi aranır. Bu ayrımın bilinmemesi, dava açılmış olmasına rağmen haciz işlemlerinin devam etmesine yol açar.
Tedbir veya Haciz Kararından Sonra Yapılacaklar
- Karar alındıktan sonra kanunda öngörülen süre içinde uygulanması istenir.
- Uygulamanın ardından esas takip ya da dava süresinde başlatılır.
- Karşı tarafın itirazı ihtimaline karşı teminat ve zarar tartışmasına hazırlık yapılır.
- Senedin aslı dosyaya sunulur ve fotokopiyle işlem yapılmasından kaçınılır.
Kambiyo dosyalarında süreler günle ölçülür ve geri alınamaz. Elinizdeki belgenin niteliğini ve başlattığı süreyi doğru saptamak için, tebligatı aldığınız gün hukuki destek almanız güçlü bir tercih olur.