Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda alacaklının önünde birden fazla yol vardır ve bu yolların usul kuralları aynı değildir. Takip yolu ile dava yolu karıştırıldığında, dava şartı eksikliği veya görevsizlik nedeniyle aylar kaybedilir. Bu nedenle çek ve senet dosyalarında ilk iş, hangi yolda ilerlendiğini netleştirmektir.
Takip Yolu ile Dava Yolunun Ayrımı
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte itiraz, icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. İmzaya itiraz ile borca itirazın ayrı ayrı ve açıkça belirtilmesi gerekir; imza itirazının açıkça yapılmaması, imzanın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. Buna karşılık senedin geçersizliği, bedelsizliği veya sebepsiz zenginleşme iddiaları genel mahkemede açılacak bir davanın konusudur.
Ticari Dava Şartı Arabuluculuk Hangi Taleplerde Aranır
Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Ancak icra takibine yapılan itirazın kaldırılması gibi icra mahkemesinin görev alanına giren işler ile ihtiyati haciz talepleri bu şarta tabi değildir. İtirazın iptali davası açılacaksa dava şartının aranıp aranmadığı, talebin niteliğine göre ayrıca kontrol edilmelidir. Yanlış varsayımla doğrudan dava açmak, esasa girilmeden usulden ret sonucunu doğurur.
Asliye Ticaret Mahkemesinin Görev Alanı
Asliye ticaret mahkemesi ile diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisidir ve bu husus taraflarca ileri sürülmese de mahkemece resen gözetilir. 6102 sayılı Kanun uyarınca bazı ticari davalar tek hâkimle, kanunda belirlenen nitelikteki işler ise heyetçe görülür. Dosyanın hangi düzende görüleceği, karar sonrası kanun yolu incelemesinde de tartışma konusu olabildiğinden baştan doğru kurgulanmalıdır.
Yetki ve Teminat Tedbirleri
- Genel yetki kuralı davalının yerleşim yeri mahkemesidir; sözleşmeden doğan taleplerde ifa yeri de gündeme gelebilir.
- Tacirler arasında yapılan yetki sözleşmesi geçerli olabilir; bu kayıt sözleşme metninde aranmalıdır.
- İhtiyati haciz talebi, senedin vade ve protesto durumu ile birlikte değerlendirilmeli; teminat ve süre kuralları gözden kaçırılmamalıdır.
Senet Üzerinde Yapılacak İlk İnceleme
Senedin kanunda aranan unsurları taşıyıp taşımadığı, keşide ve vade tarihleri, ciro zinciri, kefalet ve aval kayıtları ile ibraz tarihleri tek bir kontrol listesinde toplanmalıdır. Unsur eksikliği senedin kambiyo vasfını etkileyebilir ve seçilen takip yolunu doğrudan sakatlar. Fotokopiyle işlem yapılmaması, senet aslının muhafazası da uygulamada önem taşır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; her senet metni ve taraf ilişkisi farklı sonuç doğurabilir. Takip başlatmadan veya dava açmadan önce senedin ve sözleşme ilişkisinin bir hukukçu tarafından incelenmesi, yol seçiminde hata payını azaltır.