Ticari sözleşmelerin son maddeleri çoğu zaman hızla imzalanır; uyuşmazlık doğduğunda ise dosyanın nerede görüleceğini işte o maddeler belirler. Yetki kaydının geçerli olup olmadığı, tarafların sıfatına ve uyuşmazlığın niteliğine bağlıdır. Bu rehber, TTK ve TBK ekseninde yetki kaydının sınırlarını ve usul risklerini ele alır.
Önce Görev: Ticari Dava mı?
6102 sayılı TTK'da bazı davalar taraflarının sıfatına bakılmaksızın ticari dava sayılmıştır; bunun dışında her iki tarafın tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işletmeleriyle ilgili bulunması hâlinde de dava ticari nitelik kazanır. Ticari davalarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Görev kuralı kamu düzenindendir ve sözleşmeyle değiştirilemez; bu nedenle sözleşmede yalnızca bir yer belirtilmiş olması, görev sorununu çözmez.
Yetki Kaydı Ne Zaman Geçerli?
- Yetki sözleşmesi yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir; karşı taraf tacir değilse kayıt hüküm doğurmaz.
- Belirli bir hukuki ilişkiden doğan uyuşmazlıklar için yapılmalı ve yazılı olmalıdır; her türlü ihtilafı kapsayan genel ifadeler tartışmaya açıktır.
- Kesin yetki kuralının bulunduğu hâllerde yetki sözleşmesi geçerli olmaz. Taşınmazın aynına ilişkin talepler bunun tipik örneğidir.
- Kayıt münhasır biçimde düzenlenmemişse, sözleşmede gösterilen yer dışındaki genel yetkili mahkemede de dava açılabilir.
Tahkim Şartı Varsa Tablo Değişir
Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı bulunuyorsa, mahkemede açılan dava karşı tarafın süresinde ileri süreceği ilk itiraz üzerine usulden reddedilir. Bu nedenle dava açmadan önce sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesi bütünüyle okunmalı; tahkim kurumu, tahkim yeri ve uygulanacak kurallar belirlenmiş mi kontrol edilmelidir. Belirsiz kaleme alınmış tahkim şartları, taraflar arasında ayrı bir uyuşmazlık kaynağına dönüşür.
Dava Açmadan Önce Kontrol Sırası
- Talebin konusu bir miktar paranın ödenmesi ise dava şartı arabuluculuk aşamasının tamamlanıp tamamlanmadığı kontrol edilir.
- Tarafların tacir sıfatı ve işlemin ticari işletmeyle ilgisi ticaret sicili kayıtlarıyla doğrulanır.
- Yetki maddesinin münhasır olup olmadığı, lafzı üzerinden değerlendirilir.
- Sözleşme birden çok belgeden oluşuyorsa hangi metnin esas alınacağı belirlenir.
- İhtar, temerrüt ve fesih bildirimlerinin tebliğ tarihleri tek tabloya işlenir.
Ticari dosyalarda yanlış mahkemede geçen süre, faiz ve zamanaşımı bakımından da sonuç doğurur. Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin metni ve tarafların sıfatı tabloyu değiştirebileceğinden somut dosyanın hukuki incelemeye tabi tutulması önerilir.