Esas sözleşmesine tahkim kaydı konulmuş bir şirkette genel kurul kararı tartışmalı hâle geldiğinde, ilk sorun kararın içeriği değil, uyuşmazlığın hangi mercide çözüleceğidir. Yanlış forumda başlatılan bir süreç, TTK'nın öngördüğü kısa hak düşürücü süre içinde telafi edilemeyebilir. Bu rehber, tahkim kaydı ile devlet yargısı arasındaki sınırı pratik açıdan ele alır.
Devlet Yargısında Görev ve Yetki
Genel kurul kararlarının iptali ve butlanının tespiti talepleri ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür; yetki bakımından şirket merkezinin bulunduğu yer esas alınır. Bu yetki kuralı, tarafların anlaşmasıyla serbestçe değiştirilebilecek nitelikte değildir. Şubede yapılan bir toplantı ya da pay sahibinin başka ilde bulunması, merkeze bağlı yetkiyi değiştirmez.
Tahkim Kaydının Kapsamı Nereye Kadar Uzanır?
Esas sözleşmedeki tahkim kaydının, ortaklar arasındaki sözleşmesel uyuşmazlıkları kapsadığı genel olarak kabul edilir. Buna karşılık genel kurul kararının iptaline ilişkin davanın tahkime elverişli olup olmadığı, kararın üçüncü kişiler bakımından da hüküm doğurması ve emredici hükümlerle ilgisi nedeniyle tartışmalıdır. Bu belirsizlik karşısında pratik yaklaşım, forum tercihini dava süresi dolmadan netleştirmek ve gerekiyorsa koruyucu başvuruyu ihmal etmemektir.
Tahkim İtirazının Zamanı
- Tahkim itirazı bir ilk itirazdır; cevap dilekçesinde ileri sürülmezse ileri sürülemez hâle gelir.
- İtiraz ileri sürülürken tahkim kaydının metni, kapsamı ve tarafları ayrıca gösterilmelidir.
- Kaydın esas sözleşmeye hangi genel kurulda eklendiği ve tescil tarihi belgelenmelidir.
- Yabancılık unsuru varsa milletlerarası tahkim mevzuatının mı, HMK tahkim hükümlerinin mi uygulanacağı belirlenmelidir.
Usule Aykırılığın İki Yüzü
- Toplantı çağrısının usulüne uygun yapılmaması, gündem dışı karar alınması
- Toplantı ve karar nisaplarının hatalı hesaplanması, temsil belgelerindeki eksiklikler
- Bakanlık temsilcisi bulunması gereken toplantılarda bu şartın gözetilmemesi
- Muhalefet şerhinin tutanağa geçirilmemesi veya imzalanmaması
- Hakem sürecinde tarafların eşitliği ve hukuki dinlenilme hakkına aykırı davranılması
Muhalefet şerhi, iptal davasında dava hakkını doğuran temel belgedir; şerhin tutanağa açık ve konu bazlı yazılması, sonradan “hangi karara muhalif kalındığı” tartışmasını ortadan kaldırır.
Hakem Kararı Sonrası Denetim
Tahkim yolu işletilmişse, hakem kararına karşı sınırlı sebeplerle iptal davası açılabilir ve bu dava bölge adliye mahkemesinde görülür. İptal sebepleri esas incelemesi değil, usule ve kamu düzenine ilişkin denetim niteliğindedir; bu nedenle hakem sürecindeki usul itirazlarının o aşamada tutanağa geçirilmesi belirleyicidir.
Şirketin türü, esas sözleşmenin metni ve toplantının yapılış biçimi sonucu değiştirebilir. Genel kurul kararına itiraz düşünülen hâllerde, süre kısa işlediğinden karar tarihinden hemen sonra hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.