Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda geçici koruma talepleri sıklıkla yanlış adlandırılır. Borçlu tarafında çoğu zaman istenen şey ihtiyati tedbir değil, takibin durdurulmasıdır; alacaklı tarafında ise ihtiyati tedbir değil ihtiyati haciz gerekir. Bu adlandırma farkı biçimsel değildir: talep türü değiştikçe görevli mahkeme, teminat rejimi ve kararın uygulanması için tanınan süreler de değişir.
İhtiyati Tedbir mi, İhtiyati Haciz mi
Para alacaklarının güvence altına alınması ihtiyati haciz yoluyla sağlanır; ihtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu şey üzerindeki mevcut durumun korunmasına ilişkindir. Senet bedelinin tahsilini güvenceye almak isteyen alacaklının ihtiyati tedbir istemesi, talebin bu yönden reddine yol açar. Borçlu, senedin sahte olduğunu veya borcun bulunmadığını ileri sürüyorsa menfi tespit davası açar ve takibin durdurulmasını bu dava içinde, kanunda öngörülen teminat koşullarıyla talep eder.
Ticaret Mahkemesi, İcra Mahkemesi ve Ceza Yolu
Kambiyo senetlerinden doğan davalar 6102 sayılı Kanun kapsamında ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Buna karşılık kambiyo senetlerine özgü takipte borca, imzaya veya yetkiye yönelik itirazlar icra mahkemesine yapılır ve kısa sürelere bağlıdır. Karşılıksız çek bakımından öngörülen yaptırım ise ayrı bir yol olup icra ceza mahkemesinin görevine girer. Aynı senet üzerinden üç ayrı dosyanın paralel yürüyebileceği, takvimlerin de ayrı tutulması gerektiği anlamına gelir.
Kararın Uygulanması ve Kısa Süreler
Geçici koruma kararı alınması tek başına yeterli değildir; kararın uygulanması için kanunda öngörülen kısa süre içinde talepte bulunulmazsa karar kendiliğinden ortadan kalkar. İhtiyati haciz kararından sonra esas hakkında dava açma veya takip başlatma yükümlülüğü de yine kısa bir süreye bağlıdır. Bu süreler kaçırıldığında yalnızca koruma kaybedilmez, karşı tarafın haksız ihtiyati haciz nedeniyle tazminat talep etme ihtimali doğar.
Talep Dilekçesinde Aranan Unsurlar
- Senedin aslı ile takip veya dava dosyasının birlikte gösterilmesi
- Yaklaşık ispat ölçüsünde somut olgu ve belge sunulması
- Talebin türünün açıkça yazılması ve alternatif talebin ayrıca kurulması
- Teminat konusunda mahkemeye somut öneri sunulması
- Karşı tarafın malvarlığına ilişkin bilinen bilgilerin tek tek belirtilmesi
Yetki Kurulurken Bakılacaklar
- Senette ödeme yeri gösterilmiş midir, gösterilmemişse hangi yer esas alınacaktır.
- Davalının yerleşim yeri veya merkezi neresidir.
- Takip hangi icra dairesinde başlatılmıştır.
- Ticari davalarda arabuluculuk şartının kapsamına giren bir talep var mıdır.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek içindir. Senedin türü, takibin şekli ve ileri sürülen itirazın niteliği görevli mahkemeyi değiştirebileceğinden, geçici koruma talebi hazırlanmadan önce dosyanın incelenmesi önerilir.